Από τον Wilf O'Neill, Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε

Οι εξελίξεις στις ΤΠΕ έχουν εμπλουτίσει σημαντικά το υλικό που είναι διαθέσιμο στους εκπαιδευτικούς των Κλασικών, ειδικότερα δε σε ότι αφορά τα Λατινικά. Το υλικό αυτό είναι σε πολλές περιπτώσεις αυτοτελές εργαλείο μάθησης για ανεξάρτητη μάθηση και για μάθηση από απόσταση καθώς και για την εκμάθηση των Λατινικών από μαθητές σχολείων στα οποία δεν υπάρχει εξειδικευμένος εκπαιδευτικός στον τομέα αυτό.

Το υπόβαθρο 

Στο Ηνωμένο Βασίλειο το γνωστικό αντικείμενο των Λατινικών ήταν υποχρεωτικό για τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς μέχρις ότου τα Πανεπιστήμια Oxford και Cambridge κατήργησαν τα Λατινικά ως προαπαιτούμενο για όλους τους μαθητές.  Η κατάργηση θα μπορούσε εύκολα να είχε σημάνει το τέλος των Λατινικών στα σχολεία.  Ωστόσο, αν και σημειώνεται αξιόλογη μείωση του ποσοστού των μαθητών που παρακολουθούν Λατινικά, είναι θετικό το γεγονός ότι, παρά την κρίση, το μάθημα συνεχίζεται να διδάσκεται στα σχολεία και οι εξελίξεις που σκιαγραφούνται σ’ αυτό το εγχειρίδιο συνεχίζουν να δρομολογούνται.  Η δυνατότητα επινόησης νέων μεθόδων διδασκαλίας η οποία θα μπορούσε να είχε καταστήσει τα Λατινικά προσβάσιμα σε μεγάλο εύρος μαθητών, αξιοποιήθηκε με ενθουσιασμό.  Έτσι, δημιουργήθηκε μια σειρά κειμένων ανάγνωσης το κυριότερο παράδειγμα των οποίων είναι η σειρά Λατινικών μαθημάτων του Cambridge (Cambridge Latin Course).

Η σειρά αυτή δημοσιεύθηκε αρχικά το 1970 και καθιερώθηκε όταν το 1999 ο Bob Lister, ο τότε Διευθυντής του Cambridge School Classics Project (υπεύθυνος για τη δημιουργία του Cambridge Latin Course), συνέλαβε την ιδέα της ηλεκτρονικής μάθησης στα Λατινικά.  Αυτό ξεκίνησε σταδιακά όταν στάλθηκαν μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου οι εργασίες των μαθητών βαθμολογημένες από καθηγητές του Cambridge στους πρώτους μαθητές που συνδέθηκαν άμεσα στο Διαδίκτυο.  Αυτό το πρόγραμμα μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge (Cambridge Online Latin Project) απευθύνεται και στους μαθητές που φοιτούν στα σχολεία του Ηνωμένου Βασιλείου και σε ανεξάρτητους σπουδαστές σε όλο τον κόσμο.  Παράλληλα με τα σχολικά εγχειρίδια, οι μαθητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αυτό εφοδιάζονται με ανεξάρτητα μαθησιακά εγχειρίδια τα οποία επεκτείνουν το υλικό των εγχειριδίων και προσφέρουν συμβουλές και βοήθεια σε όσους δουλεύουν μόνοι τους.

Μια σημαντική εξέλιξη έλαβε χώρα το 2000 όταν η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αποφάσισε να θέσει σε λειτουργία ένα πιλοτικό πρόγραμμα για την ανάπτυξη υλικού ηλεκτρονικής μάθησης σε τρεις περιοχές του προγράμματος σπουδών, την Αριθμητική, τα Ιαπωνικά και τα Λατινικά.  Τα δύο τελευταία επιλέχθηκαν ως δευτερεύοντα μαθήματα που συμπεριλήφθηκαν ειδικά για να διερευνηθούν τυχόν οφέλη από αυτή την προσέγγιση.  Παρεμπιπτόντως, η σύμβαση των 5 εκατομμυρίων λιρών για την ανάπτυξη του Λατινικού υλικού, ανατέθηκε σε μια κοινοπραξία αποτελούμενη από το Πρόγραμμα Κλασικών Σπουδών Σχολείων του Κέιμπριτζ (Cambridge School Classics Project), από τις Εκδόσεις Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ (Cambridge University Press) (ως εκδότη) και από την εταιρεία μέσων ενημέρωσης Granada.

Το πιλοτικό υλικό δημιουργήθηκε και δοκιμάστηκε σε σχολεία και έχει ήδη εκδοθεί και πωλείται ένα σχετικό DVD με υλικό για το Βιβλίο Ι των μαθημάτων.  Επιπλέον εργασίες γίνονται για την δημιουργία παρόμοιου υλικού για το Βιβλίο ΙΙ που θα κυκλοφορήσει σύντομα.  Παράλληλα με όλα αυτά, το Cambridge School Classics Project αναπτύσσει διαρκώς τον ιστότοπό του ο οποίος παρέχει δωρεάν πρόσβαση σε ευρεία συλλογή υλικού, συμπεριλαμβανομένων διαδραστικών παραλλαγών των ιστοριών, εξεταστών λεξιλογίου, ένα ακουστικό λεξικό και πολλά άλλα.

Το υλικό

Το ηλεκτρονικό υλικό βασίζεται κυρίως στα βιβλία των μαθημάτων αλλά δεν αποτελεί μόνο μια ηλεκτρονική παραλλαγή τους.  Κάθε στοιχείο του μαθήματος περιλαμβάνει πόρους πολλοί από τους οποίους είναι διαδραστικοί.  Οι μαθητές μπορούν ν’ ακούν μια ιστορία που διαβάζεται, ή σε μερικές περιπτώσεις να τη βλέπουν να διαδραματίζεται μπροστά τους και στη συνέχεια να την επεξεργάζονται μέσω υπερκειμένου, το οποίο δίνει τη σημασία και τη γραμματική κάθε λέξης.  Πολυάριθμες ασκήσεις δίνονται με επεξηγήσεις χαρακτηριστικών γνωρισμάτων της γλώσσας.  Η πολιτιστική πλευρά των μαθημάτων ενισχύεται με πλήθος δραστηριοτήτων, εικόνων και βίντεο κλιπ (video clips).

Η λειτουργία

Το υλικό (και οι ηλεκτρονικοί πόροι και το βασισμένο στον Παγκόσμιο Ιστό) είναι εξαιρετικά ευέλικτο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και σε πολλές διαφορετικές συνθήκες. 

Στα σχολεία με ένα εξειδικευμένο καθηγητή Λατινικών: 

Ø       στην παραδοσιακή αίθουσα διδασκαλίας μέσω προβολέα δεδομένων / ηλεκτρονικού πίνακα

Ø       από μαθητές για ανάθεση εργασιών και ανεξάρτητη έρευνα (αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όπου τα Λατινικά καταλαμβάνουν λίγες ώρες στο ωρολόγιο πρόγραμμα)

Ø       για τη λειτουργία ως εξεταστή σε πιθανούς μαθητές (για κάποια χρόνια χρησιμοποίησα αυτή τη προσέγγιση για να δώσω στους μαθητές του ένατου έτους κάποια πρόγευση του μαθήματος πριν επιλέξουν μάθημα υψηλότερου επιπέδου, με μαθητές που εργάζονταν μόνοι τους και υπέβαλλαν την εργασία τους για βαθμολόγηση μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου).

Στα σχολεία χωρίς καθηγητή Λατινικών: 

Ø       τα σχολεία που επιθυμούν να παρέχουν διδασκαλία των Λατινικών αλλά δε διαθέτουν εξειδικευμένο καθηγητή, μπορούν να συμμετέχουν ως συνεργάτες με άλλα σχολεία στο Πρόγραμμα μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge (Cambridge Online Latin Project), όπου οι μαθητές εποπτεύονται στα μαθήματα των Λατινικών από ένα διευκολυντή μάθησης, ο οποίος μπορεί να γνωρίζει κάποια Λατινικά μπορεί και όχι, και ο οποίος βοηθά τους μαθητές ενθαρρύνοντάς τους και παρέχοντας τεχνική υποστήριξη – η εργασία αποστέλλεται ηλεκτρονικά σ’ ένα ηλεκτρονικό καθηγητή ή ηλεκτρονικό βαθμολογητή ο οποίος την ελέγχει και την επιστρέφει στο μαθητή.

Εκτός σχολείου: 

Ø       υπάρχουν πολλοί άνθρωποι διαφόρων ηλικιών και προσόντων που επιθυμούν να μάθουν ή να ανανεώσουν τις υπάρχουσες γνώσεις τους των Λατινικών.  Γι’ αυτούς, το Πρόγραμμα μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge (Cambridge Online Latin Project) παρέχει υποστήριξη μέσω ενός ηλεκτρονικού καθηγητή παράλληλα με το έντυπο και το ηλεκτρονικό υλικό που τους προσφέρεται.

Από την ανατροφοδότηση γίνεται φανερό ότι και οι εκπαιδευτικοί / διευκολυντές της μάθησης και οι μαθητές απολαμβάνουν το υλικό και την όλη προσέγγιση.  Μερικά σχολεία θεωρούν ότι είναι ένας εξαιρετικός τρόπος εμπλουτισμού του προγράμματος σπουδών τους παράλληλα με τις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου που απευθύνονται στα χαρισματικά παιδιά.

Προσωπική εμπειρία. . . 

Έχω ασχοληθεί με το Πρόγραμμα μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge (Cambridge Online Latin Project) για περίπου τέσσερα χρόνια ως ηλεκτρονικός καθηγητής για ανεξάρτητους σπουδαστές.  Έχω εκπαιδεύσει 50 περίπου μαθητές μέχρι τώρα, κυρίως ανεξάρτητους σπουδαστές, αλλά σε δυο περιπτώσεις ομάδες μαθητών σχολείου που συμμετείχαν ως ανεξάρτητοι σπουδαστές.  Οι ηλικίες των μαθητών κυμαινόταν από 13 ως 86 και προέρχονται από μέρη όπως οι ΗΠΑ, το Ισραήλ, το Λουξεμβούργο, η Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.  Οι λόγοι για τους οποίους σπουδάζουν Λατινικά διαφέρουν πολύ: κάποιοι είναι τελείως αρχάριοι, κάποιοι συνεχίζουν αφού είχαν διακόψει για κάποιο διάστημα, κάποιοι το κάνουν για προσωπική τους ευχαρίστηση και κάποιοι άλλοι για επαγγελματικούς λόγους.  Δεν ολοκληρώνουν όλοι με επιτυχία τις σπουδές τους και μερικοί μάλιστα εγκαταλείπουν στην πορεία.  Οι προσωπικές περιστάσεις του καθενός μπορεί να αλλάξουν καθιστώντας έτσι τη συνέχιση των σπουδών αδύνατη.  Μια μαθήτρια ήταν τόσο ενθουσιασμένη που αποφάσισε να εγγραφεί στη συνέχεια σε μια πανεπιστημιακή σειρά μαθημάτων, έτσι λοιπόν δε θεωρούνται αποτυχημένοι όλοι όσοι εγκαταλείπουν τις σπουδές στη μέση!  Από την άποψη αυτή, η εμπειρία του προγράμματος μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge δε διαφέρει από την αντίστοιχη που παρέχεται από άλλους εκπαιδευτές από απόσταση.

Αν και η μάθηση αυτού του είδους είναι εξ ανάγκης διαφορετική από τις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας και έχει εγγενή μειονεκτήματα, υπάρχουν κάποια διακριτά οφέλη. Από την πλευρά της διδασκαλίας, αν και δεν υπάρχει η αλληλεπίδραση μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητών και μεταξύ των μαθητών, υπάρχει ωστόσο το πλεονέκτημα της ενασχόλησης με κάθε μαθητή ξεχωριστά, χωρίς τις διακοπές που είναι συνήθεις στα σχολεία.  Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο παρέχει άμεση ανατροφοδότηση και υπάρχει πάντα η δυνατότητα τηλεφωνικής συνδιάλεξης όταν απαιτείται μια άμεση απάντηση. Η τηλεδιάσκεψη χρησιμοποιείται ήδη για να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ ομάδων μαθητών στα σχολεία και επίσης οι web cams και οι συνομιλίες έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούνται με καλά αποτελέσματα για ανεξάρτητους σπουδαστές.

Τα οφέλη και τα μειονεκτήματα για τους μαθητές είναι παρόμοια. Δεν υπάρχει διάλογος ή αλληλεπίδραση μεταξύ των μαθητών, αλλά η απερίσπαστη προσοχή ενός προσωπικού, αν και κάπως απόμακρου, εκπαιδευτή. (Ακόμη γελώ όταν θυμάμαι ένα ηλεκτρονικό μήνυμα από κάποιο νεαρό μαθητή σχολείου που ζητούσε να μάθει αν ήμουν πραγματικός άνθρωπος ή απλά ένα μηχάνημα!). Εκτός από την εκμάθηση των Λατινικών, η μάθηση με αυτό τον τρόπο παρέχει εξαιρετική εμπειρία σε θέματα οργάνωσης και αυτοδυναμίας.

Έχω επίσης ασχοληθεί με τη δημιουργία υλικού μάθησης από απόσταση, ως γλωσσικός σύμβουλος στη Granada. Αυτή ήταν μια ενδιαφέρουσα εμπειρία που περιλάμβανε όχι μόνο έλεγχο ποιότητας σε θέματα ομιλούμενης Λατινικής (καθοδηγώντας και επιβλέποντας τους συμμετέχοντες) αλλά και τη δημιουργία ακουστικών εφέ για πολλές από τις αφηγήσεις. Πέρα από το πιλοτικό υλικό για τα Βιβλία Ι και ΙΙ, έχω επίσης καταγράψει το κείμενο και τη λίστα των λέξεων για το υπόλοιπο των μαθημάτων για χρήση στον ιστότοπο του Cambridge School Classics Project. Όλα είναι πολύ ενδιαφέροντα και απείρως ανταποδοτικά! 

Μερικές τελικές σκέψεις

Η ηλεκτρονική μάθηση δε συνιστά υποκατάστατο του εκπαιδευτικού και η εκμάθηση Λατινικών στην αίθουσα μ’ ένα καλό εκπαιδευτικό θα συνεχίσει να αποτελεί τον καλύτερο τρόπο.  Ωστόσο, για πολλούς μαθητές δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα και προσπαθούμε να καταστήσουμε την εμπειρία της ηλεκτρονικής μάθησης όσο ρεαλιστική και πολύτιμη γίνεται.  Μια τεχνική που αναπτύσσεται στην προσπάθεια γεφύρωσης του χάσματος είναι η χρήση της τηλεδιάσκεψης που επιτρέπει την αλληλεπίδραση σε πραγματικό χρόνο μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών. 

Μια τελική σκέψη, από την προσωπική πλευρά ενός τυφλού ατόμου, είναι ότι υλικό αυτού του είδους μπορεί να καταστήσει τα Λατινικά (και τα άλλα μαθήματα) άμεσα προσβάσιμα σε όσους πάσχουν από μερική ή ολική τύφλωση χρησιμοποιώντας αναγνώστες οθόνης (screen-readers) και άλλο λογισμικό (βλ. σελ. 87 και 88).

Επομένως, ποια είναι η προοπτική για τα Λατινικά;  Θα συμβάλλουν αυτοί οι νέοι τρόποι διδασκαλίας στην προαγωγή και επιβίωσή τους;  Μόνο ο χρόνος θα δείξει.  Είναι όμως γεγονός ότι τα ηλεκτρονικά Λατινικά φέρνουν σε επαφή με τη γλώσσα πολλά άτομα που δε θα είχαν αλλιώς την δυνατότητα μελέτης τους.

Ιστότοπος

Ο ιστότοπος του Cambridge School Classics Project μπορεί να βρεθεί στο http://www.cambridgescp.com.  Εκεί μπορείτε να βρείτε αναφορά προόδου στο Πρόγραμμα μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge (Cambridge Online Latin Project) καθώς και άλλο υλικό σχετικά με τον Λατινικό και Ρωμαϊκό κόσμο. 

Ορισμοί 

- Ηλεκτρονικός βαθμολογητής (E-marker). Όπως υποδηλώνει το όνομα, είναι κάποιος που απλά ελέγχει και επιστρέφει την εργασία των μαθητών χωρίς επιπρόσθετα σχόλια ή συμβουλές.  Ηλεκτρονικοί βαθμολογητές μπορεί να είναι εκπαιδευτικοί ή πανεπιστημιακοί φοιτητές. 

- Ηλεκτρονικός εκπαιδευτικός (E-tutor). Ένας εξειδικευμένος καθηγητής Λατινικών του οποίου ο ρόλος είναι η βαθμολόγηση και η επιστροφή της εργασίας ηλεκτρονικά, καθώς επίσης και η παροχή υποστήριξης και συμβουλής προς τους μαθητές, είτε αποτελούν μέρος μιας σχολικής ομάδας είτε δουλεύουν ανεξάρτητα. 

- Ανεξάρτητος σπουδαστής (Independent Learner). Κάποιος ο οποίος έχει εγγραφεί ατομικά (ως ξεχωριστό άτομο) που εργάζεται από το σπίτι και δεν αποτελεί μέρος μιας σχολικής ομάδας. 

- Συνεργαζόμενο σχολείο (Partnership School). Ένα σχολείο το οποίο έχει εγγράψει μια ομάδα μαθητών στο Πρόγραμμα μάθησης Λατινικών από απόσταση του Cambridge (Cambridge Online Latin Project) με σκοπό την υποστήριξή του σε κάποιο από τα διάφορα επίπεδα (ανατρέξτε στον ιστότοπο του Cambridge School Classics Project για λεπτομέρειες).