De snelle opkomst en vooruitgang van ICT betekent een grote verrijking voor de hulpmiddelen die beschikbaar zijn voor leerkrachten klassieke talen, zeker voor leerkrachten Latijn. Deze hulpmiddelen komen vooral tot hun recht bij zelfstandig leren en afstandsleren en bij het aanbieden van Latijn op scholen die geen gespecialiseerde leerkracht hebben.

De achtergrond

Tot het ogenblik dat de universiteiten van Oxford en Cambridge afstapten van de eis dat elke leerling Latijn moest gevolgd hebben, hadden scholen en leerkrachten de garantie dat Latijn zou gegeven worden. Het afzien van deze eis had gemakkelijk het einde kunnen betekenen voor Latijn in het Engels secundair onderwijs. Ook al liep het aantal latinisten fel terug, toch wijst het feit dat Latijn in het secundair onderwijs nog bestaat en dat het hier beschrevene gebeurt, op een positieve ommekeer na de crisis. De gelegenheid om nieuwe les- en leermethodes te ontwerpen die Latijn toegankelijk maakten voor een veel ruimere waaier leerlingen, werd met beide handen aangegrepen. Zo ontstond de leesmethode waarvan de Cambridge Latin Course een lichtend voorbeeld is.

Deze methode, die voor het eerst gepubliceerd werd in 1970, was goed ingeburgerd toen Bob Lister, toenmalig directeur van het Cambridge School Classics Project (verantwoordelijk voor het ontstaan van de Cambridge Latin Course) in 1999 de term ‘e-Latijn’ bedacht. Het begon op beperkte schaal met studenten uit de lerarenopleiding die werk verbeterden dat hen via e-mail toegestuurd was door de eerste leerlingen online. Dit Cambridge Online Latin Project heeft nu zowel leerlingen van het secundair onderwijs onder zijn hoede als individuele studenten over de hele wereld. Behalve de tekstboeken krijgen de leerlingen van het Cambridge Online Latin Project handboeken die het materiaal in de tekstboeken uitbreiden en advies of hulp verlenen aan wie alleen werkt.

Een doorbraak kwam er in 2000, toen de Engelse regering besloot een proefproject op te starten om e-onderwijsprogramma’s in drie vakken te ontwikkelen: wiskunde, Japans en Latijn. De laatste twee waren gekozen als vakken die door een minderheid werden gevolgd en dus met deze aanpak hun voordeel konden doen). De 5 miljoen pond om materiaal te maken voor Latijn ging naar een consortium dat bestond uit het Cambridge School Classics Project, Cambridge University Press (als uitgever) en de mediamaatschappij Granada.

Proefmateriaal werd gemaakt en uitgetest in scholen en er verscheen een dvd met hulpmiddelen voor boek I. Men werkte intussen aan een tweede dvd voor boek II en die zou vrij snel verschijnen. Terzelfder tijd ontwikkelt het Cambridge School Classics Project zijn website, die vrije toegang geeft tot een brede waaier van hulpmiddelen, waaronder interactieve versies van verhalen, vocabulariumtesters, een audiowoordenboek en nog veel meer.

Het materiaal

Het elektronisch materiaal sluit nauw aan bij de handboeken maar is veel meer dan alleen maar een elektronische versie van de cursus. Elk onderdeel van de handboeken wordt ondersteund door allerlei hulpmiddelen, waarvan er heel wat interactief zijn.

Leerlingen kunnen luisteren naar een verhaal dat voorgelezen of in sommige gevallen opgevoerd wordt. Vervolgens kunnen ze dat verhaal gaan verkennen via hypertekst die de betekenis en de grammatica geeft van elk woord. Er zijn talrijke oefeningen met verklaringen van taalfenomenen. Ook het aspect antieke beschaving wordt ondersteund door een weelde aan activiteiten, beelden en videoclips.Hoe het allemaal werkt

Het materiaal (zowel e-hulpmiddelen als materiaal op het internet) is heel flexibel en kan op veel verschillende manieren en in verschillende omstandigheden gebruikt worden.

In scholen met een leerkracht Latijn:

• in de klassituatie met een dataprojector/elektronisch bord;
• leerlingen voor huiswerk en individueel studeren (vooral nuttig waar Latijn een beperkte plaats heeft in de lessentabel of buiten de lesuren onderwezen wordt);
• als proevertje voor toekomstige latinisten (ik gebruikte deze benaderingswijze gedurende een aantal jaren met leerlingen van 13 jaar om hen ervaring met het vak te laten opdoen voor ze kozen voor een hoger niveau en met leerlingen die individueel studeerden en huiswerk doorstuurden voor verbetering per e-mail).

In scholen zonder leerkracht Latijn:

• scholen die Latijn willen aanbieden maar geen gekwalificeerde leerkracht vinden, kunnen partnerscholen worden met het Cambridge Online Latin Project. In dat geval worden de leerlingen in hun lessen Latijn gesuperviseerd door een mentor die al dan niet wat basiskennis Latijn heeft en wiens rol erin bestaat de leerlingen aan te moedigen en technisch te ondersteunen. Huiswerk wordt via e-mail naar een e-leerkracht of e-verbeteraar gestuurd die het nakijkt en terugstuurt naar de leerling.

Buiten de school:

• er zijn veel mensen van alle leeftijden en alle achtergronden die hun Latijn willen opfrissen of Latijn willen leren en voor hen biedt het Cambridge Online Latin Project ondersteuning aan via een e-leerkracht, naast het beschikbare gedrukte en elektronische materiaal.

Het blijkt duidelijk uit de feedback dat zowel e-leerkracht en mentoren als leerlingen en individuele studenten van het aangeboden materiaal en de benaderingswijze houden. Sommige scholen vonden dit een uitstekende manier om hun aanbod uit te breiden in dezelfde geest als andere initiatieven van de Engelse regering ter ondersteuning van hoogbegaafde kinderen.

Als ik uit ervaring mag spreken…

Ik ben ongeveer vier jaar bezig geweest met het Cambridge Online Latin Project als e-leerkracht voor individuele studenten. Ik heb bijna 50 studenten begeleid, vooral echt individuele, maar in twee gevallen groepen scholieren die als individuele studenten werkten. De leeftijd van de leerlingen varieerde van 13 tot 86; ze woonden niet enkel in Engeland maar ook in de Verenigde Staten, Israël, Luxemburg en Australië. Ze studeerden Latijn om de meest uiteenlopende redenen: sommigen waren echte beginners, sommigen pikten de draad van hun Latijn weer op, sommigen deden het louter voor zichzelf, anderen wilden hun carrière een nieuw elan geven. Niet alle leerlingen slagen en sommigen geven op. Familiale of persoonlijke omstandigheden kunnen veranderen en dat kan zijn weerslag hebben op hun studie. Eén leerlinge was zo enthousiast dat ze stopte om zich te laten inschrijven aan de universiteit. Dus niet iedereen die stopt, is een mislukkeling! In dit opzicht verschilt de ervaring van het Cambridge Online Latin Project niet erg van andere organisaties die afstandsonderwijs aanbieden.

Ook al is zo studeren erg verschillend van de traditionele methodes en heeft het inherente nadelen, toch zijn er ook duidelijke voordelen. Vanuit het standpunt van de leerkracht is er het voordeel (ook al mis je de directe interactie tussen leerkracht en leerling) dat je werkt met maar één leerling tegelijk, zonder de afleidingen die gemeengoed zijn geworden op scholen. E-mail kan soms erg snelle feedback geven en er is nog altijd de telefoon als er een onmiddellijk antwoord vereist is. Videoconferentie wordt al gebruikt om de kloof met schoolgroepen te dichten en webcams en chat worden met goed gevolg gebruikt met individuele studenten. De voor- en nadelen voor leerlingen zijn vergelijkbaar. Niet meer moeten geholpen worden door klasgenoten maar de onverdeelde aandacht genieten van een persoonlijke, zij het dan ver verwijderde begeleider. Ik moet nog glimlachen om een e-mail van een nieuwe leerling (die nog op de schoolbanken zat) die even wou vragen of ik een echte persoon was of een machine… Als we Latijn even buiten beschouwing laten, geeft op deze manier studeren waardevolle ervaring in leren leren en zelfstandigheid.

Ik was ook betrokken bij het project als taaladviseur bij Granada. Ik controleerde niet alleen het Latijn dat gesproken werd (de acteurs begeleiden en verbeteren) maar was ook de commentaarstem voor heel wat verhalen. Behalve het proefmateriaal voor boeken I en II heb ik de tekst en de woordenlijst opgenomen in de rest van de cursus voor gebruik op de website van het Cambridge School Classics Project. Een boeiende en lonende ervaring!

Enkele slotbeschouwingen

Elektronisch onderwijs is - en dit moet met veel nadruk gezegd worden - geen vervangmiddel voor een leerkracht in een klas. Latijn leren met een goede en motiverende leerkracht zal altijd de beste manier blijven. Voor heel wat leerlingen is dit helaas geen optie en daarom proberen we elektronisch onderwijs zo realistisch en waardevol mogelijk te maken. Een techniek om de kloof tussen gewoon en elektronisch onderwijs te dichten is de videoconferentie: leerkracht en leerling kunnen “in real time” met elkaar communiceren.

Nog een bedenking - ik ben visueel gehandicapt - is dat dergelijk materiaal Latijn en andere vakken gemakkelijker toegankelijk maakt voor mensen met een gedeeltelijke of volledige visuele handicap door het gebruik van schermlezers en andere software (zie pagina 76).

Welke weg is Latijn ingeslagen? Zullen deze nieuwe hulpmiddelen helpen om Latijn te promoten en te helpen overleven? De tijd zal het uitwijzen, maar e-Latijn brengt de taal nu al binnen het bereik van velen die geen kans hebben gekregen het ooit te studeren.

Website

De website van het Cambridge School Classics Project kan je vinden op www.cambridgescp.com. Het interim-verslag over het Cambridge Online Latin Project en ander materiaal over Latijn en de Romeinse wereld kunnen daar geraadpleegd worden.

Definities

E-verbeteraar

Zoals de naam doet vermoeden is dit iemand die huiswerk nakijkt en terugstuurt, zonder bijkomende commentaar of raadgevingen. E-verbeteraars kunnen leerkrachten of universiteitsstudenten zijn.E-leerkracht

Een leerkracht Latijn die huiswerk nakijkt en terugstuurt en bijkomende commentaar of raadgevingen geeft aan de leerlingen (of die nu behoren tot een school of individuele studenten zijn).

Individuele student

Iemand die is ingeschreven als privépersoon en niet deel uitmaakt van een schoolgroep.

Partnerschool

Een partnerschool is een school die een groep leerlingen heeft ingeschreven voor het Cambridge Online Latin Project om op een of meer niveaus ondersteuning te krijgen. Zie de website van het Cambridge School Classics Project voor details.