Συγγραφέας: Joeri Facq

Ι Το ιστορικό της διδασκαλίας Κλασικών στο Βέλγιο

Υπάρχουν κάποιες μελέτες σχετικά με την εξέλιξη του εκπαιδευτικού συστήματος στο Βέλγιο αλλά μέχρι τώρα δεν έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εξέλιξη της διδασκαλίας των Κλασικών.  Με εξαίρεση κάποια μικρά, αποσπασματικά άρθρα, δεν υπάρχει γενική επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο εξελίχθηκε η διδασκαλία Κλασικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση τους τελευταίους δύο αιώνες.  Πρέπει να γίνει αρκετή έρευνα ακόμη και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με αυτό το  θέμα.

ΙΙ Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στο Βέλγιο

Στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών έγιναν τέσσερις σημαντικές μεταρρυθμίσεις (η πρώτη το 1970, η τελευταία το 1993), που μετέτρεψαν το Βέλγιο σε ένα ομοσπονδιακό κράτος με τρεις κοινότητες: τη Φλαμανδική, τη Γαλλική και τη Γερμανική κοινότητα.  Εξαιτίας αυτών των μεταρρυθμίσεων η εκπαίδευση δεν υπάγεται πλέον, όπως στο παρελθόν, στην ευθύνη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης αλλά των κοινοτήτων.  Σε αυτό το άρθρο θα αναφερθούμε μόνο στη Φλαμανδική Κοινότητα που συμμετέχει στο έργο CIRCE.

Υποχρεωτική εκπαίδευση

Η εκπαίδευση στη Φλαμανδία είναι υποχρεωτική.  Ξεκινά την 1η Σεπτεμβρίου όταν ο μαθητής γίνεται έξι χρόνων και διαρκεί για 12 σχολικά έτη.  Μετά από έξι χρόνια πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο μαθητής στην ηλικία των 12 εισάγεται σε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.  Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση διαρκεί έξι χρόνια και αποτελείται από τρία στάδια διάρκειας δύο χρόνων το καθένα.  Από το δεύτερο στάδιο η εκπαίδευση διακρίνεται σε τέσσερα είδη: γενική, καλλιτεχνική, τεχνική και επαγγελματική δευτεροβάθμια εκπαίδευση.  Σε όλα τα είδη υπάρχουν πολλά διαφορετικά μαθήματα  από τα οποία οι μαθητές μπορούν να επιλέξουν. 

Εκπαιδευτικά δίκτυα

Στη Φλαμανδία υπάρχει δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση.  Η δημόσια εκπαίδευση οργανώνεται από τη Φλαμανδική Κοινότητα, από τις επαρχίες ή από τις πόλεις και τους δήμους.  Το 70% όλων των σχολείων είναι ιδιωτικά, τα περισσότερα από τα οποία είναι καθολικά.  Αυτά τα ιδιωτικά σχολεία επιδοτούνται επίσης από τη Φλαμανδική κοινότητα.  Αν κα μπορεί να υπάρχουν μικρές διαφορές ανάμεσα στα τέσσερα εκπαιδευτικά δίκτυα, οι βασικοί κανόνες τίθενται από τη Φλαμανδική κυβέρνηση.  Αυτοί οι βασικοί κανόνες αφορούν τη δομή και οργάνωση της εκπαίδευσης (π.χ. τρία στάδια, είδη εκπαίδευσης, έτος έναρξης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης  κ.λ.π.) και τις βάσεις των βαθμολογιών (δηλ. ελάχιστοι στόχοι που πρέπει να τεθούν και να επιτευχθούν από την πλειοψηφία των μαθητών).

ΙΙΙ Κλασικές σπουδές στο σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Βελγίου

Λατινικά

Οι μαθητές μπορούν να ξεκινήσουν σπουδές Λατινικών από την ηλικία των 12 ετών σε όλη τη διάρκεια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης  δηλαδή για έξι χρόνια.  Από το δεύτερο χρόνο μπορούν να συνεχίσουν τη μελέτη των Λατινικών ή να τη συνδυάσουν με τη μελέτη των Ελληνικών.  Στο τρίτο στάδιο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης υπάρχουν τέσσερις δυνατοί συνδυασμοί επιλογών: Λατινικά και Ελληνικά, Λατινικά και σύγχρονες γλώσσες (Γαλλικά, Αγγλικά, Γερμανικά και Ισπανικά), Λατινικά και Επιστήμες (Βιολογία, Χημεία και Φυσική) και Λατινικά και Μαθηματικά (με έξι ή οχτώ διδακτικές περιόδους μαθηματικών κάθε εβδομάδα).  Τα Λατινικά διδάσκονται για 3, 4 ή 5 διδακτικές περιόδους 50 λεπτών κάθε εβδομάδα ανάλογα με το εκπαιδευτικό δίκτυο, το αντικείμενο σπουδών και το έτος.

Το πρώτο στάδιο είναι αφιερωμένο κυρίως στην απόκτηση βασικών γνώσεων Λατινικού λεξιλογίου και γραμματικής . επιπλέον ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στον κλασικό πολιτισμό και την ανάγνωση  (μεταφρασμένων) Λατινικών κειμένων.  Από τον τρίτο χρόνο (ή το αργότερο τον τέταρτο) τα κείμενα Λατίνων συγγραφέων διαβάζονται από το πρωτότυπο.  Είναι πιθανό να υπάρχουν μερικές διαφορές ανάμεσα στα εκπαιδευτικά δίκτυα, αλλά στα περισσότερα σχολεία το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει τον Καίσαρα, Οβίδιο, Βιργίλιο, Οράτιο, Λίβυο, Τάκιτο και Κικέρωνα. Το δράμα, το Ρωμαϊκό δίκαιο και η  αρχαία φιλοσοφία είναι επίσης υποχρεωτικά.

Δεν υπάρχει κάποιο σύστημα κεντρικών εξετάσεων.  Κάθε εκπαιδευτικός είναι υπεύθυνος για την αξιολόγηση των μαθητών του.  Φυσικά αυτό δε σημαίνει ότι η αξιολόγηση είναι τελείως αυθαίρετη.  Οι βάσεις των βαθμολογιών, τα προγράμματα σπουδών και οι υπηρεσίες εκπαιδευτικής καθοδήγησης παρέχουν στους εκπαιδευτικούς οδηγίες και προτάσεις σχετικά με τους τρόπους αξιολόγησης.  Δύο ή τρεις φορές το χρόνο (πάντα πριν τα Χριστούγεννα και τις καλοκαιρινές διακοπές, στο πρώτο και δεύτερο στάδιο ιδιωτικής εκπαίδευσης κυρίως πριν το Πάσχα) τα σχολεία διοργανώνουν εξετάσεις στις οποίες εξετάζεται το υλικό που διδάχθηκε τους προηγούμενους μήνες.

Ελληνικά

Οι μαθητές μπορούν να επιλέξουν τη μελέτη των Ελληνικών από την ηλικία των 13, ξεκινώντας από το δεύτερο χρόνο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δηλαδή για πέντε χρόνια.  Μπορούν να επιλέξουν τη μελέτη μόνο των Ελληνικών ή να τη συνδυάσουν με τη μελέτη των Λατινικών.  Στο τρίτο στάδιο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης υπάρχουν τρεις δυνατοί συνδυασμοί: ελληνικά και Λατινικά, Ελληνικά και Επιστήμες ( βιολογία, χημεία και φυσική) και ελληνικά και μαθηματικά (με 6 ή 8 διδακτικές περιόδους κάθε εβδομάδα).  Τα Ελληνικά διδάσκονται μεταξύ 2 και 5 διδακτικών περιόδων 50 λεπτών κάθε εβδομάδα, ανάλογα με το εκπαιδευτικό δίκτυο, το αντικείμενο σπουδών και το έτος.

Η διδασκαλία των ελληνικών είναι παρόμοια με αυτή των Λατινικών.  Τα δύο πρώτα χρόνια (δηλ. το δεύτερο κα τρίτο έτος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) μεγαλύτερη προσοχή δίνεται στην απόκτηση θεμελιωδών γνώσεων λεξιλογίου κα γραμματικής, αλλά επίσης και στην Ελληνική ιστορία, πολιτισμό και ανάγνωση (μεταφρασμένων) Ελληνικών κειμένων.  Στη συνέχεια τα κείμενα των Ελλήνων συγγραφέων μελετώνται από το πρωτότυπο.  Ενώ στη δημόσια εκπαίδευση η ανάγνωση των κειμένων γίνεται θεματικά (δηλ. όχι με βάση το συγγραφέα αλλά το θέμα), στην ιδιωτική υπάρχει ένα είδος κανόνα που περιλαμβάνει π.χ. τη μελέτη των κειμένων του Ηροδότου, του Ξενοφώντα, του Ομήρου, των λυρικών, του Δημοσθένη ( ή γενικά των ρητόρων), των τραγικών ποιητών και του Πλάτωνα.

Αρχαίος πολιτισμός

Σε μερικά σχολεία του ιδιωτικού εκπαιδευτικού δικτύου υπάρχει ένα μάθημα «Αρχαίος Πολιτισμός» , το οποίο διδάσκεται για μια διδακτική περίοδο την εβδομάδα.  Συνήθως όμως τα θέματα τα σχετικά με την κλασική ιστορία και τον πολιτισμό ενσωματώνονται στα μαθήματα των Λατινικών και Ελληνικών.  Το μάθημα «Ιστορία» (που διδάσκεται για 2 διδακτικές περιόδους την εβδομάδα) αφιερώνει ένα ολόκληρο σχολικό έτος στο πρώτο στάδιο στην ιστορία της Αρχαιότητας ( Αιγύπτιοι, Έλληνες και Ρωμαίοι).

Μερικοί αριθμοί

Ο συνολικός αριθμός των μαθητών της Φλαμανδικής Κοινότητας ανέρχεται στους 440.000 μαθητές.  75.000 περίπου απ’ αυτούς φοιτούν στο εκπαιδευτικό δίκτυο της Φλαμανδικής Κοινότητας (Gemeenschapsonderwijs), 16.000 από τους οποίους σπουδάζουν Κλασικά ( 800 μόνο μαθητές σπουδάζουν Ελληνικά).  Υπολογίζοντας και τα υπόλοιπα εκπαιδευτικά δίκτυα, πρέπει να υπάρχουν περίπου 64.000 μαθητές που ασχολούνται με τις Κλασικές σπουδές στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (από τους οποίους περίπου 5.000 επιλέγουν παράλληλα και τη μελέτη των Ελληνικών).

ΙV Πως γίνεται κάποιος εκπαιδευτικός Κλασικών στο Βέλγιο

Υπάρχει η δυνατότητα  Λατινικών σπουδών σε υψηλότερο επίπεδο εκτός Πανεπιστημίου.  Αυτές οι σπουδές διαρκούν τρία χρόνια και οδηγούν στην απόκτηση πτυχίου bachelor.  Τέτοιοι εκπαιδευτικοί μπορούν να εργαστούν στο πρώτο μόνο στάδιο της  δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αλλά αυτοί είναι λίγοι.  Στις περιπτώσεις αυτές η αρχική επιμόρφωση των καθηγητών είναι μέρος της διδασκαλίας.

Στην πράξη όλοι σχεδόν οι εκπαιδευτικοί Κλασικών είναι κάτοχοι μεταπτυχιακών τίτλων.  Έχουν σπουδάσει Λατινικά και Ελληνικά στο πανεπιστήμιο για τέσσερα χρόνια.  Τρία Φλαμανδικά πανεπιστήμια παρέχουν υποτροφίες για κλασικές σπουδές:  Brussels (Βρυξέλλες), Ghent και Leuven.  Τα βασικά μαθήματα περιλαμβάνουν Λατινική και Ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία, αρχαία ιστορία, φιλοσοφία, θρησκεία και αρχαιολογία.

Η αρχική επιμόρφωση των καθηγητών για κατόχους μεταπτυχιακών τίτλων οργανώνεται επίσης από το πανεπιστήμιο.  Αποτελείται από ένα πρόγραμμα διάρκειας ενός χρόνου.  Ένα μεγάλο μέρος αυτής της επιμόρφωσης είναι εξειδικευμένες θεματικές ενότητες με θεωρία και πρακτικές ασκήσεις στη διδασκαλία Κλασικών.  Οι φοιτητές πρέπει επίσης να κάνουν πρακτική άσκηση σ’ ένα σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Ο τρόπος υποβολής αίτησης για μια θέση εργασίας στην εκπαίδευση εξαρτάται από το εκπαιδευτικό δίκτυο. Στο εκπαιδευτικό σύστημα της Φλαμανδικής Κοινότητας το σύστημα είναι κατά κάποιο τρόπο συγκεντρωτικό.  Τα δημόσια σχολεία χωρίζονται σε 28 ομάδες.  Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να κάνουν αίτηση για μια θέση σε κάθε ομάδα σχολείων.  Στην ιδιωτική εκπαίδευση αυτό συνήθως γίνεται απευθείας σε κάθε σχολείο.

Μετά την περίοδο κάποιων ετών ως «προσωρινός» εκπαιδευτικός, υπάρχει η δυνατότητα μονιμότητας κάποιου με την προϋπόθεση να υπάρχει κενή θέση.  Δεδομένου ότι για μερικούς εκπαιδευτικούς αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια, χρειάζεται αρκετή τύχη.

V Πρόσθετες πληροφορίες

Βιβλιογραφία και Σύνδεσμοι στο Διαδίκτυο

Μια πολύ καλή και συστηματική επισκόπηση του εκπαιδευτικού συστήματος στη Φλαμανδία είναι η μπροσούρα με τον τίτλο «Εκπαίδευση στη Φλαμανδία».  Μια ευρεία θεώρηση της Φλαμανδικής εκπαιδευτικής πραγματικότητας συντάχθηκε το 2001 από το Υπουργείο Παιδείας της Φλαμανδικής Κοινότητας.  Μπορείτε επίσης να συμβουλευτείτε τη διεύθυνση: http://onderwijs.vlaanderen.be/english/educationinFlanders.pdf.

Οι διευθύνσεις στο Διαδίκτυο των Τμημάτων Κλασικών σπουδών των τριών Φλαμανδικών πανεπιστημίων που παρέχουν υποτροφίες σε θέματα κλασικών σπουδών είναι οι ακόλουθες:
- Brussels: http://www.vub.ac.be/ofiches/latijngrieks.html
- Ghent: http://www.flwi.ugent.be/latijnengrieks
- Leuven: http://millennium.arts.kuleuven.ac.be/klassiekestudies

Οι στόχοι της Ένωσης Φλαμανδών Εκπαιδευτικών Κλασικών (Vereniging van Leerkrachten Oude Talen) είναι η προαγωγή του ενδιαφέροντος για τις κλασικές γλώσσες και πολιτισμό, η βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης των Κλασικών, η υποστήριξη των εκπαιδευτικών των Κλασικών και η προάσπιση των συμφερόντων τους.  Ο ιστότοπός της είναι ο: http://www.vlot-vzw.be.