Συγγραφέας: Mireille de Biasi

Ι Το ιστορικό της διδασκαλίας Κλασικών στη Γαλλία

Προκαταρκτικά
Στη Γαλλία, η αρίθμηση των τάξεων στα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης γίνεται αντίστροφα από τον έκτο ως τον τελικό χρόνο όπως εξηγείται παρακάτω:

έκτη (sixième) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 11 ετών
πέμπτη (cinquième) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 12 ετών
τετάρτη (quatrième) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 13 ετών
τρίτη (troisième) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 14 ετών
δεύτερη (seconde) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 15 ετών
πρώτη (première) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 16 ετών
τελική (terminale) αναφέρεται σε μαθητές ηλικίας 17 ετών

Μέχρι το 1968, τα Λατινικά διδάσκονταν για πρώτη φορά στην έκτη τάξη.  Στα κρατικά “collèges”, η φθινοπωρινή περίοδος περιλάμβανε μια περίοδο παρατήρησης, στο τέλος της οποίας οι καλύτεροι μαθητές είχαν δυνατότητα να επιλέξουν μαθήματα Λατινικών.  Τα Ελληνικά ήταν μάθημα επιλογής, που προσφέρονταν στην τέταρτη τάξη.  Το 1942, ένας μαθητής της έκτης τάξης θα έπαιρνε 6 περιόδους Λατινικών μαθημάτων την εβδομάδα, 5 περιόδους στην πέμπτη, 4 στην τετάρτη και τρίτη και πιθανόν 4 περιόδους Ελληνικών την εβδομάδα στην τετάρτη.  Στα δημόσια  “lycées”, οι μαθητές παρακολουθούσαν τέσσερις εβδομαδιαίες περιόδους αυτών των προαιρετικών μαθημάτων.

Για τα προγράμματα σπουδών Λατινικών και Ελληνικών, παρακαλούμε να ανατρέξετε στον ιστότοπο του έργου CIRCE,  http://www.circe.be

Οι μέθοδοι διδασκαλίας δεν περιλάμβαναν καθόλου προφορικές εξετάσεις: μαθαίνονταν μόνο λίγες λέξεις.  Η εργασία στο σπίτι και η αξιολόγηση αφορούσε περίπου 30 τεστ Λατινικών στη διάρκεια ενός χρόνου (1 κάθε εβδομάδα ή εναλλακτικά δύο μεταφράσεις στα Γαλλικά και μία στα Λατινικά).  Σε ό,τι αφορά τα Ελληνικά, ορίζονταν μια μετάφραση στα Γαλλικά κάθε εβδομάδα και μόνο κάποιες μεταφράσεις στα Ελληνικά.  Για σειρές μαθημάτων στα Λατινικά και Ελληνικά, απαιτούνταν αρκετή προετοιμασία πριν από το κάθε μάθημα, που συνήθως γινόταν από τους μαθητές ως εργασία στο σπίτι.

Στα ιδιωτικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η διδασκαλία των Λατινικών ξεκινούσε στην έκτη μετά από ένα εισαγωγικό χρόνο στην εβδόμη (in “septième”).  Η διδασκαλία των Ελληνικών ξεκινούσε στην πέμπτη.

Από το 1969 ως το 1998, η μελέτη των αρχαίων γλωσσών ξεκινούσε στην πέμπτη, στη διάρκεια εισαγωγικών περιόδων.  Τα Λατινικά και τα Ελληνικά έγιναν μαθήματα επιλογής στην τετάρτη και διδάσκονταν για δύο χρόνια, τα δύο τελευταία χρόνια του “collège”.  Τα παιδιά είχαν τη δυνατότητα να σπουδάσουν Λατινικά ή Ελληνικά ή και τις δύο γλώσσες σε τρεις περιόδους για κάθε ένα γνωστικό αντικείμενο κάθε εβδομάδα.  Στο “lycée”, υπήρχαν τρεις περίοδοι κάθε εβδομάδα για κάθε γλώσσα.  Μερικές τροποποιήσεις γίνονταν συνήθως στα ωρολόγια προγράμματα των μαθητών που ειδικεύονταν στην κατεύθυνση των επιστημών.

Το 1998, μια μεταρρύθμιση αναδιοργάνωσε τη διδασκαλία των κλασικών στο “collège”.  Οι μαθητές έχουν τώρα πια τη δυνατότητα να αρχίζουν τη μελέτη Λατινικών στην πέμπτη και να συνεχίζουν για δύο ή τρία χρόνια.  Η διδασκαλία των Ελληνικών αρχίζει μετά την τρίτη περίοδο (δείτε παρακάτω).  Σε ό,τι αφορά το “lycée”, δεν υπήρχαν δομικές τροποποιήσεις αλλά τα προγράμματα σπουδών άλλαξαν το 2001 και τα τεστ Λατινικών / Ελληνικών για το baccalauréat άλλαξαν το 2003.

ΙΙ Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Γαλλία

Α) Τα δυο σχολεία του συστήματος δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Γαλλία είναι το “collège” και “lycée”

Το “collège” είναι το δημόσιο σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που παρακολουθούν οι μαθητές στην ηλικία μεταξύ 11 και 14.  Καλύπτει τις σχολικές χρονιές έκτη, πέμπτη, τέταρτη και Τρίτη.  Τα κύρια μαθήματα του προγράμματος σπουδών του“collège” είναι τα Γαλλικά, τα μαθηματικά, η ιστορία και γεωγραφία, η αγωγή του πολίτη, η βιολογία και γεωλογία, η τεχνολογία, η φυσική (διδάσκεται για πρώτη φορά στην τετάρτη), μια ξένη γλώσσα (στην έκτη), μια δεύτερη ξένη γλώσσα (στην τετάρτη), φυσική αγωγή, μουσική και καλές τέχνες.  Τα Κλασικά αποτελούν δευτερεύοντα αντικείμενα.  Στο τέλος της τρίτης οι μαθητές συμμετέχουν στις εξετάσεις γνωστές ως “brevet des collèges”. 
Το“lycée” καλύπτει τις σχολικές χρονιές τρίτη, πρώτη και τελική.  Ο στόχος είναι η απόκτηση ενός από τα δύο βασικά είδη του  baccalauréats –το γενικό baccalauréat και το baccalauréat επαγγελματικής κατάρτισης.  Στο τέλος της τρίτης ή δεύτερης χρονιάς, οι μαθητές επιλέγουν το “lycée” ανάλογα με το είδος του baccalauréat που επιθυμούν να αποκτήσουν.  Αναφερόμαστε εδώ μόνο στο γενικό “lycée”.  Στην πραγματικότητα, οι αρχαίες γλώσσες δε διδάσκονται στα σχολεία επαγγελματικής κατάρτισης.

Η δευτέρα είναι μια χρονιά στο τέλος της οποίας οι μαθητές πρέπει να επιλέξουν μια ειδικότητα.  Τα κύρια μαθήματα είναι τα Γαλλικά, τα μαθηματικά, η ιστορία και η γεωγραφία, η αγωγή του πολίτη, η βιολογία και γεωλογία, η φυσική, η χημεία, δύο ξένες γλώσσες και η φυσική αγωγή.  Μπορούν επίσης να επιλέξουν προαιρετικά ή δευτερεύοντα μαθήματα.

Στην πρώτη ξεκινά η ειδίκευση στην τέχνη και επιστήμες (L), στις επιστήμες (S) ή στις κοινωνικές και οικονομικές επιστήμες (ES).

Στην τελική τάξη η φιλοσοφία είναι υποχρεωτικό μάθημα ανεξάρτητα από την επιλεγείσα κατεύθυνση.

Β) Οι Κλασικές σπουδές στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Στο “collège”, οι αρχαίες γλώσσες είναι μαθήματα επιλογής, διαθέσιμα στους μαθητές ανεξάρτητα από την κατεύθυνση στα άλλα γνωστικά αντικείμενα.  Η μελέτη των Λατινικών μπορεί να ξεκινήσει άμεσα με την εισαγωγή τους στην πέμπτη τάξη και μπορεί να συνεχίσει για δυο χρόνια.  Στη συνέχεια μπορούν να επιλέξουν να συνεχίσουν στην τρίτη.  Στην πέμπτη, υπάρχουν δύο περίοδοι Λατινικών μαθημάτων την εβδομάδα και τρεις στην τέταρτη όπως επίσης και στην τρίτη.

Μαθήματα Ελληνικών αρχίζουν από την τρίτη, όταν οι σπουδαστές Λατινικών έχουν τη δυνατότητα μελέτης και των δύο γλωσσών.  Για να αποφευχθεί η υπερφόρτωση αυτών των προγραμμάτων σπουδών των μαθητών, πολλές επαρχιακές εκπαιδευτικές αρχές έχουν περιορίσει το χρόνο που αφιερώνεται στη διδασκαλία, σε δύο περιόδους κάθε εβδομάδα, μία για Λατινικά και μία για Ελληνικά.  Για όσους μελετούν μόνο Ελληνικά ακολουθείται η συνήθης κατανομή των τριών περιόδων την εβδομάδα.
Το “brevet des collèges” σηματοδοτεί την επιτυχή κατάληξη της εκπαίδευσης στο “collège”.   Περιλαμβάνει διαρκείς αξιολογήσεις στις αρχαίες γλώσσες αλλά μόνο για όσους ξεπερνούν το μέσο όρο επίδοσης.

Στο “lycée”, οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν τη σπουδή αρχαίων γλωσσών ως «υποχρεωτικό» μάθημα.  πολλοί από αυτούς αποσκοπούν στην απόκτηση πτυχίου στη λογοτεχνία.  Άλλοι μπορούν να επιλέξουν κλασικά ως «προαιρετικό» μάθημα, επειδή τους αρέσει και για να διευρύνουν το πολιτιστικό τους υπόβαθρο, ανεξάρτητα από το μελλοντικό γνωστικό αντικείμενο που θα ακολουθήσουν.  Παρακολουθούν τρεις σειρές μαθημάτων, διάρκειας μιας ώρας κάθε εβδομάδα.
Οι μαθητές στη «τελική L» έχουν δικαίωμα επιλογής μιας αρχαίας γλώσσας ως μάθημα «ειδίκευσης» αλλά οι μαθητές που παρακολουθούν το “baccalauréat” επαγγελματικής κατάρτισης δε διδάσκονται αρχαίες γλώσσες εκτός από όσους ασχολούνται με τις σπουδές των τεχνών της μουσικής και του χορού.  Η αξιολόγηση Λατινικών και Ελληνικών γλωσσών στο “baccalauréat  εξαρτάται από το αν έχουν επιλέξει τις κλασικές σπουδές ως «υποχρεωτικό», «προαιρετικό» ή «ειδίκευση».

ΙΙΙ Κλασικές σπουδές στο σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Γαλλίας

Α) Κλασικές σπουδές στο “collège”
Η παιδαγωγική και τα προγράμματα σπουδών καθορίζονται στην επίσημη έκθεση του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Έρευνας, , n°10, 15 October, 1998.  Για την πλήρη μετάφραση αυτού του επίσημου κειμένου μπορείτε να ανατρέξετε στον ιστότοπο του έργου CIRCE.

1)Στόχοι και εξέλιξη
Η μελέτη των Λατινικών σπουδών στο “collège” γίνεται σε δύο κύκλους (“cycles”), τον κεντρικό (πέμπτη και τετάρτη) και τον κύκλο προσανατολισμού (τρίτη).  Ο πολιτισμός και η γλώσσα μας κληρονόμησαν τους πολιτισμούς και γλώσσες από την αρχαιότητα.  Η μελέτη των αρχαίων κειμένων εισάγει τους μαθητές στην αρχαία ιστορία και τους καθιστά ικανούς να κατανοήσουν καλύτερα τη δική τους ιστορία. (...)
Η μάθηση του λεξιλογίου και της γραμματικής υπόκειται στην ανάγνωση των αρχαίων κειμένων.
Στη διάρκεια του έτους, ο εκπαιδευτικός πρέπει να προσαρμοστεί στο πρόγραμμα σπουδών και να ακολουθήσει τις γενικές οδηγίες.  ωστόσο, είναι ελεύθερος να οργανώσει το μάθημά του όπως ο ίδιος θεωρεί καλύτερα.

2)Πρόγραμμα Σπουδών
Ο στόχος είναι, στο τέλος του τρίτου έτους, οι μαθητές να είναι σε θέση να διαβάζουν και να μεταφράζουν ένα κείμενο παράλληλα με τα μαθήματα και τα γλωσσικά στοιχεία που μελετήθηκαν στη διάρκεια της φοίτησής τους στο “collège”.
α) Κείμενα και θέματα:ανατρέξτε σχετικά στον ιστότοπο του έργου CIRCE.  Το λεξικό, η μορφολογία και η σύνταξη μελετώνται ανάλογα με το είδος των κειμένων.
β) Διδασκαλία γλώσσας
Αυτή υπόκειται στη χρήση της γλώσσας στα κείμενα που μελετήθηκαν.  Η μάθηση του λεξιλογίου γίνεται πάντα σε σχέση με το συναφές περιεχόμενο και η εκμάθησή του οργανώνεται γύρω από τα εργαλεία-λέξεις και τα λεξικά πεδία που συναντώνται συχνότερα στα κείμενα που μελετώνται.  Στο τέλος του “collège”, οι μαθητές πρέπει να έχουν αποκτήσει ένα βασικό λεξιλόγιο 800-1000 περίπου λέξεων, επιλεγμένων με βάση τη συχνότητα εμφάνισής τους στη Λατινική γλώσσα και τη χρησιμότητά τους στη Γαλλική.  Είναι διαθέσιμη και λίστα αναφοράς. (...)
γ) Γραπτές και προφορικές δραστηριότητες
Η εξάσκηση στην ανάγνωση περιλαμβάνει ποικίλες γραπτές και προφορικές ασκήσεις , μεταξύ των οποίων και την απομνημόνευση αρχαίων κειμένων. Η μετάφραση αποτελεί μια μορφή και συνέχεια της ανάγνωσης. (...). Γίνεται χρήση οπτικοακουστικών μεθόδων και ΤΠΕ όσο το δυνατόν συχνότερα.
            
3) Αξιολόγηση
Αναφορικά με τις αρχαίες γλώσσες, δεν υπάρχει γενικός, αυστηρά καθορισμένος τρόπος αξιολόγησης, αλλά λαμβάνονται υπόψη όλα τα είδη μάθησης (η αξιολόγησε δεν αφορά, για παράδειγμα, μόνο τη μετάφραση, αλλά επίσης τη χρήση λεξιλογίου, τη μορφολογία και τις γενικές γνώσεις).  Κατά συνέπεια αξιολογούνται ποικίλα είδη δεξιοτήτων και ικανοτήτων και η αξιολόγηση πρέπει να αποσκοπεί στην ενθάρρυνση των μαθητών που ασχολούνται με τη μελέτη των Ελληνικών και Λατινικών.

4) Πρόγραμμα σπουδών στα Λατινικά για κεντρικό κύκλο και τον κύκλο προσανατολισμού.
Ανατρέξτε σχετικά στον ιστότοπο του έργου CIRCE

5) Το πρόγραμμα σπουδών στα Ελληνικά στην τρίτη τάξη

http://www.educnet.education.fr/musagora/manuel/memo/default.htm

Β) Κλασικές σπουδές στο “lycée”
Η παιδαγωγική και τα προγράμματα σπουδών καθορίζονται στην επίσημη έκθεση του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Έρευνας, HS N°7, 31 August 2000. Για την πλήρη μετάφραση αυτού του επίσημου κειμένου μπορείτε να ανατρέξετε στον ιστότοπο του έργου CIRCE.  Τα Λατινικά και τα Ελληνικά μπορούν να επιλεγούν ως κύρια ή δευτερεύοντα προαιρετικά μαθήματα.

1) Στόχοι
Η διδασκαλία των Κλασικών στο επίπεδο “lycée” εξυπηρετεί δύο βασικούς σκοπούς:
• Τη συμβολή, μαζί με τη διδασκαλία των Γαλλικών και των κοινωνικών επιστημών, στη διαμόρφωση του ατόμου και του πολίτη μέσω της διδασκαλίας στους μαθητές της γλωσσικής και πολιτιστικής Ελληνορωμαϊκής κληρονομιάς.
• Την ενίσχυση της επιμόρφωσης ειδικών στη λογοτεχνία και τις κοινωνικές επιστήμες. (...)

2) Τα διάφορα είδη κειμένων. ιστορικές και πολιτιστικές αναφορές
Η ανάγνωση και μετάφραση πρωτότυπων αποσπασμάτων από τα κυριότερα έργα της Ελληνικής και Λατινικής λογοτεχνίας συμβάλλει στην καθιέρωση ενός κοινού πολιτισμού (...)
Η σειρά Λατινικών μαθημάτων καλύπτει την περίοδο που εκτείνεται από τη Δημοκρατία  ως την ύστερη Αυτοκρατορία. σε ό,τι αφορά την Ελληνική σειρά μαθημάτων, η περίοδος που καλύπτεται εκτείνεται από τον Όμηρο ως τον Πλούταρχο.  Ο εκπαιδευτικός μπορεί κάποιες φορές να χρησιμοποιήσει κείμενα που χρονολογούνται από άλλες περιόδους.  Ωστόσο, η διδασκαλία του δεν πρέπει να αποκλίνει πολύ  από το πρόγραμμα σπουδών.
Σημειώστε προσεχτικά: τα ιστορικά ορόσημα που πρέπει να απομνημονευτούν προσδιορίζονται συγκεκριμένα στο επίσημο πρόγραμμα.

3) Μάθηση και πρόοδος
Η διδασκαλία των αρχαίων γλωσσών στο “lycée” βασίζεται στις γνώσεις που οι μαθητές έχουν αποκτήσει στο “collège”: σε ό,τι αφορά τα Λατινικά, γίνονται αναφορές στις ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις  στη Ρώμη από τις αρχές της ίδρυσής της ως τον απόγειο της αυτοκρατορίας υπό την ηγεσία του Τραϊανού και του Αδριανού.  Χρησιμοποιείται μια βάση λεξιλογίου 1000 περίπου λέξεων, με μορφολογία και συντακτικό σχετικών με τα θέματα και τα κείμενα που αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης στο “collège”.  Σε ό,τι αφορά τα Ελληνικά, χρησιμοποιούνται οι μύθοι σχετικά με την ίδρυση της Αθήνας και οι απόψεις των Αθηναίων για τη δημοκρατία τους, παράλληλα με τη μορφολογία, το συντακτικό και το λεξιλόγιο που έχει διδαχθεί στους μαθητές στην τρίτη τάξη.

V Πρόσθετες πληροφορίες

Σχετικά με τα προγράμματα σπουδών
Στα Αγγλικά: ανατρέξτε στον ιστότοπο του έργου CIRCE
Στα Γαλλικά:

Collège 

Λατινικά 

http://www.cndp.fr/textes_officiels/college/programmes/
bprg_54/latin.pdf http://www.cndp.fr/textes_officiels/college/programmes/
acc_prg3/acc_prg3_latin.pdf 

Ελληνικά 

http://www.cndp.fr/textes_officiels/college/programmes/
bprg_3/grec.pdf
http://www.cndp.fr/textes_officiels/college/programmes/
acc_prg3/acc_prg3_grec.pdf
http://www.cndp.fr/textes_officiels/college/programmes/
acc_prg3/acc_prg3_grec_anx.pdf

Lycée  

http://www.education.gouv.fr/bo/2000/hs7/vol5fran%E7.htm#anc
http://www.education.gouv.fr/bo/2003/21/MENE0301081N.htm

Σχετικά με τον τρόπο να γίνει κάποιος εκπαιδευτικός κλασικών στη Γαλλία
http://www.education.gouv.fr/personnel/metiers/
professeur_certifie.htm
http://www.education.gouv.fr/personnel/metiers/
professeur_agrege.htm