Συγγραφέας: Βασίλειος Φυντίκογλου

Ι Το ιστορικό της διδασκαλίας Κλασικών στην Ελλάδα

Από την ίδρυση του σύγχρονου Ελληνικού κράτους και μέχρι πρόσφατα, η Κλασική εκπαίδευση κατέχει μια σταθερή, διαρκή και εξέχουσα θέση στο πρόγραμμα σπουδών όλων των τάξεων στα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.  Εξαιτίας συγκεκριμένων ιστορικών λόγων (π.χ. επικράτηση καθαρεύουσας, συντηρητισμού και δικτατορίας (χούντα)) οι Κλασικές σπουδές συνδέθηκαν στενά με τις συντηρητικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις και γι’ αυτό το λόγο, έγιναν σε μεγάλο βαθμό απωθητικές στις φιλελεύθερες δυνάμεις.  Οι προσπάθειες εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων στις δεκαετίες του 60 και 70 (μετά την πτώση της χούντας), συνεπείς με τις νέες συνθήκες και προσαρμοσμένες στις απαιτήσεις της νέας τεχνολογίας και της επαγγελματικής εκπαίδευσης, περιόρισαν φανερά τη διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών.  Παρόλα αυτά, εισήχθη η διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών κειμένων από μετάφραση στη νέα Ελληνική γλώσσα και αυτό συνέβαλε ουσιαστικά στην εξοικείωση των μαθητών με τον αρχαίο κόσμο και τους τρόπους σκέψης της αρχαιότητας.

Η διδασκαλία των Κλασικών είχε από παλιά στατικό και τυπικό χαρακτήρα, που δεν την καθιστούσε ελκυστική στους μαθητές και όσο κι αν φαίνεται περίεργο, ποτέ δεν εκδόθηκε ένα αξιόπιστο και ελκυστικό εγχειρίδιο.  Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση τελεί υπό τον έλεγχο του κράτους και οι κατευθυντήριες οδηγίες του είναι υποχρεωτικές για όλους τους εκπαιδευτικούς (ακόμη και αυτούς που διδάσκουν σε ιδιωτικά σχολεία).  Δύο πρόσθετοι παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην υποβάθμιση, αν όχι απαξίωση των Κλασικών σπουδών: 1) οι εκπαιδευτικοί δεν είναι απόφοιτοι τμημάτων κλασικών σπουδών (δείτε IV) και 2) η διδασκαλία των Κλασικών είναι υποχρεωτική για όλους τους μαθητές, ανεξάρτητα από το υπόβαθρο, τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντά τους.

Το πρόγραμμα σπουδών είναι το ίδιο για όλα τα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και δεν υπάρχουν πλέον σχολεία ειδικά για Κλασικές σπουδές.  Οι μαθητές ασχολούνται με τη μελέτη των Κλασικών εφόσον αποτελούν μέρος των εξετάσεων που πρέπει να δώσουν, μετά τις οποίες προάγονται στην επόμενη τάξη ή εισάγονται στο Πανεπιστήμιο.  Λίγοι απ’ αυτούς έχουν αποκτήσει βαθιά κατανόηση των Κλασικών θεμάτων και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η γνώση τους, ακόμη κι αυτών που φοιτούν σε τμήματα Κλασικών σπουδών, κρίνεται ανεπαρκής.

ΙΙ Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα

Υπάρχουν δύο επίπεδα στην ελληνική δευτεροβάθμια εκπαίδευση.  Το Γυμνάσιο (που αποτελείται από τρεις τάξεις με μαθητές ηλικίας 12-15) και το Λύκειο (που περιλαμβάνει τρεις τάξεις με μαθητές ηλικίας 15-18).  Στο Γυμνάσιο η εκπαίδευση είναι υποχρεωτική.  Οι μαθητές προάγονται στην επόμενη τάξη αφού δώσουν εξετάσεις.  Μετά το τέλος της τρίτης τάξης έχουν το δικαίωμα να επιλέξουν αν θα συνεχίσουν τις σπουδές τους στο Λύκειο, μετά το τέλος του οποίου έχουν τη δυνατότητα εισαγωγής στο Πανεπιστήμιο ή στροφής στην τεχνολογική, επαγγελματική εκπαίδευση.

Κατά την πρώτη τάξη του Λυκείου, όλοι οι μαθητές παρακολουθούν τα ίδια μαθήματα και προάγονται στη δεύτερη τάξη αφού δώσουν σχετικές εξετάσεις.  Στη δεύτερη και τρίτη τάξη κάθε μαθητής έχει δικαίωμα επιλογής μεταξύ τριών ομάδων θεματικών περιοχών (θεωρητικές επιστήμες, θετικές επιστήμες, τεχνολογικές επιστήμες).  Επομένως, κάθε μαθητής παρακολουθεί βασικά μαθήματα που είναι υποχρεωτικά για όλους και επιπρόσθετα μαθήματα της κατεύθυνσης που αυτός/αυτή έχει επιλέξει.  Στο τέλος αυτών των τάξεων, οι μαθητές δίνουν κρατικές εξετάσεις από τις οποίες καθορίζεται είτε η προαγωγή τους στην επόμενη τάξη (από τη 2η στη 3η) είτε η αποφοίτηση και η εισαγωγή τους στα πανεπιστήμια.

ΙΙΙ Κλασικές σπουδές στο σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας

Εξαιτίας ιστορικών και εθνικών λόγων, αναφορικά με τις Κλασικές σπουδές, έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών ενώ η διδασκαλία των Λατινικών έχει περιοριστεί στο ελάχιστο.

Η διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών στο Γυμνάσιο περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

Πρωτότυπα κείμενα
Γλώσσα Ι, ΙΙ και ΙΙΙ (στην 1η, 2η και 3η τάξη αντίστοιχα) με έμφαση σε σύντομα κείμενα, λεξιλόγιο, γραμματική και συντακτικό.  Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.

Μετάφραση
1η τάξη: Όμηρος, επιλεγμένα αποσπάσματα από την Οδύσσεια και την Ιλιάδα.  Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.
2η τάξη: Ηρόδοτος, επιλεγμένα αποσπάσματα και μια ανθολογία αρχαίων κειμένων σχετικών με το θέμα «Αρχαία Ελλάδα: Γη και άνθρωποι».  Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.
3η τάξη: Η Ελένη του Ευριπίδη και οι Όρνιθες του Αριστοφάνη.  Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.

Η διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών στο Λύκειο περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

Πρωτότυπα κείμενα
1η τάξη: Ξενοφώντας, Ελληνικά (επιλεγμένα αποσπάσματα) – Θουκυδίδη (επιλεγμένα αποσπάσματα).  Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.

2η τάξη: Σοφοκλής, Αντιγόνη ( υποχρεωτικό μάθημα για όλους τους μαθητές).  Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.

Ρητορική: Λυσίας, Κατά Μαντιθέου – Ισοκράτης (επιλεγμένα αποσπάσματα) – Δημοσθένης (επιλεγμένα αποσπάσματα) και μια ανθολογία Λυρικής ποίησης (για τη θεωρητική κατεύθυνση).   Τα μαθήματα διαρκούν 2 ώρες την εβδομάδα.

3η τάξη: (μόνο για θεωρητική κατεύθυνση) Φιλοσοφία: Πλάτωνας – Αριστοτέλης (επιλεγμένα αποσπάσματα) και Θουκυδίδης, Επιτάφιος του Περικλέους (2.34-46).  Τα μαθήματα διαρκούν 3 ώρες την εβδομάδα.

Τα Λατινικά διδάσκονται μόνο στους μαθητές θεωρητικής κατεύθυνσης στη 2η και 3η τάξη του Λυκείου.  Ένα βιβλίο 50 κειμένων παρέχει βασικές γνώσεις Γραμματικής, Συντακτικού και Λεξιλογίου.

ΙV Πως γίνεται κάποιος εκπαιδευτικός Κλασικών στην Ελλάδα

Αυτή η διαδικασία αποτελεί την πιο περίεργη (και απογοητευτική) πλευρά του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος,  Τα αρχαία Ελληνικά (και τα Λατινικά) εντάσσονται στην κατηγορία σπουδών με γενικό τίτλο «Φιλολογικά Μαθήματα» μαζί με τη Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, την Ιστορία (Αρχαία, Βυζαντινή, Σύγχρονη, Ευρωπαϊκή) και τη Φιλοσοφία.  Όλα αυτά τα μαθήματα διδάσκονται από τους αποκαλούμενους φιλολόγους, οι οποίοι μπορεί να είναι απόφοιτοι ενός οποιουδήποτε από τα τρία κύρια τμήματα της Φιλοσοφικής Σχολής στην Ελλάδα, π.χ. το τμήμα Φιλολογίας, το τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας και το τμήμα της Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής.  Κάθε τμήμα έχει το δικό του πρόγραμμα σπουδών, διάρκειας 4 χρόνων.  Αυτό σημαίνει ότι τα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά στα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορούν να διδαχθούν (και διδάσκονται) από εκπαιδευτικούς που δεν τα έχουν σπουδάσει, καθώς αυτά τα μαθήματα προσφέρονται για πραγματικότητα για σπουδές μόνο από το τμήμα Φιλολογίας.

Όλοι οι απόφοιτοι των προαναφερθέντων τμημάτων (καθώς επίσης και άλλων ανεξάρτητων τμημάτων εκτός της Φιλοσοφικής Σχολής) μπορούν να γίνου φιλόλογοι και να διδάξουν Κλασικά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αν επιτύχουν στις Κρατικές εξετάσεις που αφορούν α) δύο μαθήματα, τα οποία ο υποψήφιος επιλέγει μεταξύ των τριών: αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία – νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία – Ιστορία και β) θεωρία της εκπαίδευσης και διδακτική των φιλολογικών μαθημάτων.

V Πρόσθετες πληροφορίες

Πρόσθετες πληροφορίες (στα Ελληνικά) μπορούν να βρεθούν στους ακόλουθους ιστότοπους:

α) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο  http://www.pi-schools.gr
β) Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων  http://www.ypepth.gr

Μια κριτική θεώρηση των φιλολογικών μαθημάτων στα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (συμπεριλαμβανομένων των αρχαίων Ελληνικών) μπορούν να βρεθούν στον ιστότοπο του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ) στο http://www.komvos.edu.gr 

Σημείωση

Πρόσφατα, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο εισηγήθηκε την αναδιάρθρωση των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με βάση την αρχή της διαθεματικότητας.  Σ’ αυτά τα πλαίσια έχουν καταβληθεί πολλές προσπάθειες, έτσι ώστε να διασφαλιστούν «γέφυρες» επικοινωνίας μεταξύ των εξειδικευμένων γνωστικών αντικειμένων και να επιτευχθεί διεπιστημονική και διαθεματική προσέγγιση.  Αυτή η νέα προοπτική περιλαμβάνει τη χρήση των ΤΠΕ στις Κλασικές σπουδές,  Για περισσότερες πληροφορίες δείτε σχετικά: http://www.pi-schools.gr/programs/depps/index_eng.php