I. Het verhaal van het oude talenonderwijs in Griekenland

Sedert de stichting van de moderne Griekse staat (in 1833) en tot voor kort had het onderwijs in oude talen een stevige en prominente plaats in het programma-aanbod van elke graad van de middelbare school. Door historische omstandigheden (zoals: katharevousa, conservatisme, dictatuur - de militaire junta!) raakten de oude talen nauw geassocieerd met conservatieve politieke krachten; wie liberaal dacht, stond ronduit afkerig tegenover oude talen… De hervormingen van het onderwijs in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw (na de militaire dictatuur) hielden rekening met het nieuwe politieke klimaat en de eisen van moderne technologie en beroepsopleiding: het onderwijs van Latijn en Grieks werd drastisch beperkt. Wel werd onderwijs van vertaalde teksten uit de Oudheid ingevoerd, waardoor alle leerlingen in contact kwamen met de Oudheid en de denkbeelden uit de Oudheid.

Het onderwijs in oude talen was onaantrekkelijk voor leerlingen vanwege de zeer traditionele methode van lesgeven en eigenaardig genoeg was er nooit een betrouwbaar handboek op de markt gebracht dat de leerlingen kon boeien. Het secundair onderwijs is in handen van de Griekse staat en de richtlijnen zijn bindend voor alle leerkrachten (zelfs die van privé-scholen). Nog twee factoren spelen een belangrijke rol in de neergang van (om niet te zeggen “in het misprijzen voor”) oude talen:

* de leerkrachten zijn vaak geen klassieke filologen (zie IV);
* het onderwijs van oude talen is verplicht voor alle leerlingen, zonder rekening te houden met hun achtergrond, hun aanleg en hun belangstelling.

Alle secundaire scholen in Griekenland geven hetzelfde programma en speciale scholen voor oude talen bestaan niet meer. Leerlingen interesseren zich alleen nog voor oude talen omdat ze er examen over moeten afleggen, waarna ze kunnen overgaan naar een volgende graad of toegelaten worden tot de universiteit. Slechts een kleine minderheid heeft diep inzicht in oude talen en dat is ook de reden waarom de kennis van Grieks en Latijn, zelfs in de richting Klassieke filologie aan de universiteiten, onbevredigend is.

II. Het hedendaags middelbare schoolsysteem in Griekenland

Er zijn twee niveaus in het Grieks secundair onderwijs: Gymnasium (van 12 tot 15 jaar, drie graden) en Lyceum (van 16 tot 18 jaar, drie graden). Het Gymnasium is voor alle Griekse kinderen verplicht. De leerlingen stromen door van graad naar graad na het afleggen van examens. Na de derde graad kunnen ze kiezen: ofwel gaan ze naar het Lyceum (waarna ze kunnen toegelaten worden aan de universiteit), ofwel volgen ze technisch of beroepsonderwijs.

In de eerste graad van het Lyceum volgen alle leerlingen dezelfde lessen en gaan over naar de tweede graad na het afleggen van examens. In de tweede en de derde graad moet elke leerling een van de volgende drie richtingen kiezen: theoretische wetenschappen, exacte wetenschappen en technologische wetenschappen. Elke leerling heeft daarbij een basispakket lesuren dat voor allen gemeenschappelijk is, plus een aantal lesuren die eigen zijn aan de gekozen studierichting. Op het einde van deze graden leggen de leerlingen door de staat georganiseerde examens af die in de tweede graad bepalen of men naar de hogere graad mag overgaan en in de derde graad of men aan universitaire studies mag beginnen.

III. Klassieke vakken in het middelbaar in Griekenland

Het is om historische en nationale redenen vrij logisch dat de nadruk bij de studie van klassieke talen ligt op Oudgrieks en dat het onderwijs van Latijn beperkt blijft tot een minimum.
Oudgrieks wordt in het Gymnasium als volgt gegeven:
Taalkunde delen I, II en III (gegeven in de eerste, tweede en derde graad) focussen op korte teksten, vocabularium, morfologie en syntaxis, a rato van 2 lesuren per week.

Vertaling
Eerste graad: Homerus, fragmenten uit de Odyssee en de Ilias, a rato van 2 lesuren per week.
Tweede graad: Herodotus, fragmenten, en een bloemlezing van teksten rond het thema “Oud Griekenland: land en volk” , a rato van 2 lesuren per week.
Derde graad: Euripides, Helena; Aristofanes, De vogels; a rato van 2 lesuren per week.

Oudgrieks wordt in het Lyceum als volgt gegeven:
Eerste graad: Xenophon, Hellenica (fragmenten); Thucydides (fragmenten; a rato van 2 lesuren per week.
Tweede graad: Sofocles, Antigone (verplicht voor alle leerlingen); a rato van 2 lesuren per week.
Retorica: Lysias, Tegen Mantitheus; Isocrates (fragmenten); Demosthenes (fragmenten); bloemlezing van lyrische gedichten; a rato van 2 lesuren per week.
Derde graad: (alleen de groep theoretische wetenschappen) filosofie (fragmenten uit Plato en Aristoteles); Thucydides (lijkrede van Pericles) (2.34-46) ; a rato van 3 lesuren per week.

Latijn wordt alleen gegeven aan de leerlingen van de groep theoretische wetenschappen in de tweede en derde graad van het Lyceum. Een handboek met 50 teksten verschaft basiskennis van morfologie, syntaxis en vocabularium.

IV. Hoe word je in Griekenland leerkracht oude talen?

Dit is het meest verrassende en meest teleurstellende punt uit het Griekse opvoedingssysteem. Oudgrieks en Latijn worden gecatalogeerd onder “filologische vakken” samen met Modern Griekse taal en letterkunde, geschiedenis (Oudheid, Byzantium, moderne en Europese) en filosofie. Al deze vakken mogen onderwezen worden door filologen; filologen kunnen studies gedaan hebben aan om het even welk van de drie belangrijkste richtingen in de faculteit van filosofie in Griekenland: filologie, geschiedenis en archeologie, filosofie en opvoeding. Elke richting heeft zijn eigen vierjarig programma. Dat betekent dat Oudgrieks en modern Grieks onderwezen kunnen worden - en onderwezen worden! - door leerkrachten die niet voor deze vakken gestudeerd hebben, want deze vakken worden uitsluitend gegeven in de richting filologie…

Iedereen die in de hiervoor vermelde richtingen is afgestudeerd (of in andere richtingen van de faculteit van filosofie) kan filoloog worden en oude talen geven in secundaire scholen als hij of zij slaagt in door de staat ingerichte examens over:
* twee vakken die de kandidaat vrij kan kiezen uit drie vakken (Oudgriekse taal en letterkunde, modern Griekse taal en letterkunde, geschiedenis)
* theoretische vakken over opvoeding en praktijklessen van filologische vakken.

V. Verdere informatie

Meer informatie (in modern Grieks) vind je op de volgende websites:
a) Pedagogisch Instituut: http://www.pi-schools.gr/.
b) Ministerie van opvoeding: http://www.ypepth.gr/.
Kritische bedenkingen over filologische lessen (waaronder Oudgrieks) in secundaire scholen in Griekenland vind je op de website van het Centrum voor Griekse taal: http://www.komvos.edu.gr/.

Opmerking
Vrij recent heeft het Pedagogisch Instituut voorgesteld de analytische programma’s van studies aan de universiteiten te herschikken, steunend op een interthematisch principe. In dit kader werden grote inspanningen gedaan om bruggen te slaan tussen de vakken en ze interwetenschappelijk en interthematisch te benaderen. Deze nieuwe aanpak houdt ook in dat ICT gebruikt wordt in oude talen. Meer informatie (in modern Grieks) vind je op de volgende website:
http://www.pi-schools.gr/programs/depps/index_eng.php