|
Onderwijs van Latijn, Grieks en antieke cultuur in Portugal |
|
|
auteur: Francisco de Oliveira
Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
I. Het verhaal van het oude talenonderwijs in Portugal
Er bestaan documenten over het onderwijs in Latijn vanaf de 12de eeuw (de Portugese onafhankelijkheid); het peil van het onderwijs was zeer hoog in de 16de eeuw. De ontwikkeling van de volkstaal en de literatuur in de volkstaal had veel te danken aan het Humanisme. In het midden van de 18de eeuw werden de Jesuïeten (die tot dan toe het onderwijs hadden beheerst) verdreven en hun plaats werd ingenomen door de Oratorianen met hun nieuwe methodes en boeken. Het onderwijs van Latijn en ook een beetje Grieks werd gestandaardiseerd voor het hele koninkrijk. Kennis van Grieks was evenwel geen vereiste meer om toegang te krijgen tot de universiteit als de student afkomstig was uit een streek waar geen leerkrachten Grieks leefden. In de 19de eeuw nam de invloed van oude talen af in de faculteit Rechten en in de faculteit Geneeskunde (waar de Galenische traditie in onbruik raakte). De situatie van Latijn en Grieks werd zo precair dat Gonçalves Guimarães in 1894 vreesde voor de afschaffing van deze vakken… In de 20ste eeuw bracht een hervorming van het onderwijs in de jaren 60 een groei teweeg van het aantal leerlingen die Latijn en Grieks volgden. Een hervorming in de jaren 90 van dezelfde eeuw, in combinatie met een daling van het geboortecijfer, veroorzaakte dan weer een scherpe terugval van het aantal leerlingen die Latijn en Grieks volgden. De huidige situatie is ronduit alarmerend, zowel in het secundair onderwijs als aan de universiteiten.
II. Het hedendaags middelbare schoolsysteem in Portugal
Sinds het schooljaar 2004-2005 moeten kinderen in Portugal tot 18 jaar naar school (voorheen tot 15 jaar). Na het lager onderwijs krijgen alle leerlingen gedurende drie jaar (tot 15 jaar) een eenvormige basisvorming waarin geen plaats is voor oude talen. De mogelijkheid om Latijn te volgen (Grieks is zo goed als uitgestorven) begint als de leerlingen 15 jaar zijn geworden, in het 10de jaar van hun opleiding, in een van de bestaande vijftien nieuwe studierichtingen. Latijn maakt daar deel uit van de groep “Talen en letterkunde” en is maar een keuzevak, geen verplicht vak. Daar kunnen de leerlingen kiezen voor twee jaar Latijn in het 10de en 11de jaar of in het 11de en 12de jaar, a rato van 3 uur per week van 90 minuten. De verwachting is dat maar weinig leerlingen zullen kiezen voor een derde jaar Latijn. Grieks is eveneens slechts een keuzevak dat alleen in het 12de jaar kan gevolgd worden.
De reorganisatie die inging in het schooljaar 2004-2005, vond haar oorsprong in bezuinigingen. Ze zal voor gevolg hebben dat het aantal scholen die Latijn en Grieks aanbieden, drastisch zal verminderen. Als men rekening houdt met een minimum aantal leerlingen van 15 om te starten, dan kan het niet anders dan dat het leerlingenaantal voor Latijn en Grieks nog sterker zal dalen dan het tot nu toe het geval was. Van 1994-1995 tot 2001-2002 daalde het aantal leerlingen Latijn van 17.453 tot 7.374; in 2001 waren er maar 282 leerlingen die Grieks volgden in heel Portugal…
In Portugal wordt secundair onderwijs aangeboden door staatsscholen en privé-scholen. In de privé-scholen groeit het aantal leerlingen, maar dat heeft geen invloed op het aantal leerlingen dat Latijn en Grieks volgt: op het einde van het secundair moeten alle leerlingen immers een nationaal examen afleggen dat gebaseerd is op hetzelfde programma in alle scholen.
III. Klassieke vakken in het middelbaar in Portugal
De leerplannen Latijn en Grieks (van het 10de tot het 12de jaar) omvatten thema’s over beschaving (dagelijks leven, sociale en politieke organisatie) en er is weinig speelruimte voor leerkrachten om andere auteurs te lezen dan degene die door de leerplannen zijn opgelegd (meestal de traditionele auteurs). Antieke cultuur of Oude geschiedenis bestaan niet als afzonderlijke vakken in het secundair. Onderwijsspecialisten hebben onlangs voorgesteld om een nieuw vak over de Oudheid aan te bieden in het lager secundair (van 12 tot 15 jaar), maar niet tijdens de lesuren: buiten de lesuren of als workshop.
Het eindexamen Latijn in het laatste jaar secundair duurt ongeveer twee uur en omvat een vertaling van hoofdzakelijk Cicero, Horatius en Vergilius voor Latijn, en Lucianus, Xenophon of Plato voor Grieks (60% van de punten), morfologie en syntaxis (20% van de punten), vertaling van Portugese zinnen naar Latijn of Grieks, kennis van het vocabularium (10% van de punten), vragen over cultuur en geschiedenis (10% van de punten).
Tot het midden van de jaren 70 van de vorige eeuw waren er twee verplichte handboeken in Portugal, een voor Latijn en een voor Grieks. Het waren bloemlezingen van teksten waar de leerkrachten naar eigen goeddunken uit mochten lezen in de klas. Nadien kwamen er drie of vier nieuwe handboeken op de markt. In het begin van het schooljaar bepalen de leerkrachten regionaal welk handboek er daar verplicht door iedereen moet gebruikt worden.
IV. Hoe word je in Portugal leerkracht oude talen?
Sinds 1986 worden de kandidaat-leerkrachten opgeleid aan de universiteiten, in cursussen die vijf of zes jaar duren, waarbij een jaar praktijkervaring onder begeleiding van mentoren uit het secundair en de universiteiten. Daarna mogen de geslaagden hun kandidatuur stellen om Latijn of Grieks te geven, maar de kansen op werk zijn zo goed als onbestaande. Op dit moment is het trouwens perfect mogelijk dat een vacature voor Latijn of Grieks wordt opgevuld met iemand die zo goed als geen ervaring heeft met deze talen. Hopelijk wordt na de Bologna-hervorming van de universiteiten de situatie duidelijker en komt er een minimum vereist diploma om een vak te mogen geven.
V. Verdere informatie
Ondanks het bestaan van tijdschriften over onderwijs in oude talen in het secundair (Boletim de Estudos Clássicos in Coimbra en Classica in Lissabon), is er in Portugal geen gespecialiseerde website; dus zoeken de Portugese leerkrachten informatie op internationale websites. Voor het hoger onderwijs bestaat er, naast de programma’s voor “onderwijs op afstand” van de Universidade Aberta (Open universiteit), samenwerking in internationale projecten en zelfs een nationaal initiatief als Sapere Aude in de Universidade do Minho (Minho-universiteit).
|
With the support of the European Commission within the framework of the Socrates Comenius programme.