Newsflash

Vijfde CIRCE cursus voor Europese leerkrachten klassieke talen in Aquileia (Italië), 4 juli - 11 juli 2010. Deadline voor subsidieaanvragen is reeds 15 januari 2010! Voor meer info klik op CIRCE cursussen in het menu

 
Welkom arrow CIRCE Cursussen
Circe Menu
Facebook
LOGIN
Wachtwoord vergeten?
Nog geen account? Maak er één aan!
Computers en visuele handicaps: possunt quia posse videntur Afdrukken E-mail

 

door Wilf O’Neill, Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken  

Of je er nu van houdt of niet (odi et amo?!) - en we doen dat waarschijnlijk allemaal vicissim – het ziet ernaar uit dat computers en ICT er zijn en er blijven, voor klassieke talen zowel als voor andere vakken. Leerkrachten Latijn en Grieks hebben over het algemeen al de kansen en mogelijkheden benut, niet alleen door gelijke tred te houden met de ontwikkelingen maar in sommige gevallen door het voortouw te nemen (ik denk hier aan de hulpmiddelen voor e-leren van de Cambridge Latin Course waaraan ik het genoegen had te mogen meewerken).

Maar waar blijven de visueel gehandicapten bij al deze hardware en software? Het is zeker juist om te stellen dat het hard werken is om technologie gebruiksvriendelijk te maken, maar anderzijds moet ik toegeven dat ik zonder hulpmiddelen zoals elektronische vergroters, stemrecorders en ondersteunende computertechnologie het lesgeven al lang zou opgegeven hebben!

Dit artikel is geschreven vanuit het standpunt van een erkende visueel gehandicapte leraar met voldoende zicht om gebruik te maken van een aangepaste schermweergave (ook al beschik ik over spraaktechnologie, ik maak er weinig gebruik van).

Ik zou willen beschrijven hoe technologie kan aangepast worden om visueel gehandicapte leerlingen (en leerkrachten) toegang te geven tot klassiek materiaal en hoe diegenen die zo’n materiaal produceren, het toegankelijker kunnen maken. Dit alles heeft natuurlijk niets met klassieke talen alleen te maken: de problemen en de oplossingen zijn universeel, net zoals de klassieke talen!

Wat volgt is de neerslag van mijn eigen ervaringen en opzoekingen als visueel gehandicapte: ik heb zelf niet veel te maken gehad met leerlingen die hetzelfde probleem hadden. Ik ben me er ook van bewust dat iedereen verschillend is en dat de oplossing die het best past voor de ene persoon misschien niet werkt voor een andere. Instellingen wijzigen om een visueel gehandicapte te dienen kan nadelige gevolgen hebben voor andere gebruikers. Zelf vind ik gele letters op witte ondergrond nuttig en ik pas Outlook dan ook in die zin aan om e-mails te beantwoorden. Daarbij vergeet ik dan (tenzij een correspondent het meldt) dat ontvangers van mijn mails daardoor geconfronteerd worden met onmogelijk te lezen gele letters op witte achtergrond. De praktische tips die volgen hebben betrekking op de software waarmee ik het meest vertrouwd ben (Microsoft Windows XP Pro, Office Pro and Internet Explorer 6), maar de principes zullen ongetwijfeld ook gelden voor andere systemen en toepassingen. Belangrijk is, dat wij als leerkrachten beseffen hoe de ICT-hulpmiddelen die we gebruiken, kunnen aangepast worden voor de speciale noden van onze leerlingen.

Gebruik van computers - problemen overwinnen

Het ligt voor de hand om te beginnen met het besturingssysteem. Verschillende instellingen kunnen helpen om wat op het scherm staat makkelijker te zien en te vinden. Denk eraan dat eigenschappen die bedoeld zijn voor normale gebruikers of gebruikers met een andere handicap, ook kunnen helpen. Het on screen-toetsenbord kan bv. nuttig zijn om de lay-out te leren kennen als de toetsen van het klavier niet makkelijk kunnen gelezen worden.

Het uitzicht van het scherm kan ook aangepast worden door een geschiktere kleurencombinatie zoals hoog contrast zwart. Het is misschien geen slecht idee om een sneltoets te gebruiken voor andere kleurencombinaties als nog anderen dezelfde computer gebruiken. Het is dan eenvoudiger om terug te keren naar de standaardinstelling van het beeldscherm. In elk geval moet je kunnen controleren hoe webpagina’s bij anderen zullen overkomen. Sommige software en sommige webpagina’s zijn zo ingesteld dat ze zwarte tekst tonen op een zwarte ondergrond bij hoog contrast…

Tips:

  • gebruik de toegankelijkheidsopties om tekst, grootte van de icoontjes en kleurencombinaties aan te passen;
  • verwijder alles van het scherm wat je niet gebruikt, zoals weinig gebruikte icoontjes of taakbalken;
  • gebruik hulpmiddelen zoals het “vergrootglas” of de “verteller”;
  • vind de “verdwenen” muisaanwijzer terug door hem naar een hoek van het scherm te slepen.

Software

Programma’s variëren enorm in hun gebruiksvriendelijkheid. Toepassingssoftware kan meestal vlot gebruikt worden terwijl andere soorten programma’s gigantische problemen kunnen veroorzaken, tenzij ze ontworpen zijn met het oog op vlotte toegankelijkheid.

Tips

  • gebruik de zoomfunctie in programma’s zoals Word en Excel om de tekst te vergroten;
  • gebruik sneltoetsen;
  • gebruik AutoText en AutoCorrect voor frequent gebruik van tekst en woorden;
  • gebruik macro’s om het aantal toetsaanslagen voor vaak uitgevoerde handelingen te beperken.

Internet

We gebruiken allemaal dagelijks het internet en enkele aanpassingen aan de browser kunnen een wereld verschil maken.

Tips voor internetopties

  • ga naar Toegankelijkheid onder het tabblad Algemeen om lettertypes en kleuren te vervangen die door webauteurs gekozen zijn;
  • werk in het opmaakmodel van de gebruiker;
  • ga naar Lettertypen en Kleuren om ze aan te passen;
  • ga naar het tabblad Geavanceerd voor instellingen van de schermlezer;
  • vergroot de tekst.

Probeer voor alle software de toegankelijkheid na te gaan in de help-functie. Outlook Help bevat een nuttig artikel over het aanmaken van toegankelijke Office-documenten.

Voor wie programma’s maakt en webpagina’s publiceert

Van het grootste belang is dat softwareontwikkelaars en auteurs van webpagina’s zich bewust zijn van de problematiek en van de ter zake geldende wetgeving over mindervaliditeit en toegankelijkheid. Het principe dat als leidraad dient is dat programma’s en websites compatibel moeten zijn met hulptechnologieën en geen speciale gebruikersinstellingen in de weg mogen staan. Maar het is onredelijk te verwachten dat programmaschrijvers alle gadgets die ze ter beschikking hebben om hun creaties zo aantrekkelijk mogelijk te maken, terzijde schuiven omdat sommige van hun gebruikers er niets aan hebben. Het zou erop neerkomen te zeggen dat er geen geluid mag voorkomen in programma’s omdat sommige gebruikers doof zijn en dat er geen grafische elementen in verwerkt mogen zijn omdat sommige gebruikers visueel gehandicapt zijn. Maar het lijkt wel redelijk om te vragen dat software ook voor gehandicapten bruikbaar zou zijn en dat men zich zou inspannen om hem gebruiksvriendelijk te maken voor iedereen. Bij de meeste programma’s zou een beetje bijkomend werk ervoor kunnen zorgen dat de gebruiker tekst en achtergrond kan aanpassen. Deze onderdelen baren visueel gehandicapten de meeste zorgen.

Programma’s 

  • voorzie voor de gebruiker in de mogelijkheid om lettertype en kleur aan te passen;
  • doe een test om te zien of het programma wel werkt met een andere kleurinstelling: is al de tekst wel zichtbaar?

Webpagina’s

  • gebruik lettertypes die op een rechte lijn staan (geen schreefletters), zoals Arial van minimum 12 punten;
  • wees omzichtig met het gebruik van kleur (het wachtwoord is hier “contrast”);
  • maak navigatie zo eenvoudig en intuïtief mogelijk;
  • vermijd doorzichtige keuzemenu’s;
  • wees spaarzaam met pop-upvensters en vormen die problemen kunnen opleveren;
  • hou rekening met de werking van schermlezers;
  • controleer dat onderdelen gemarkeerd worden als “lijst”, “paragraaf”, enz.;
  • hou rekening met het feit dat pagina’s gelezen worden van boven naar beneden en dat tabellen gelezen worden van links naar rechts, kolom per kolom;
  • schermlezers of brailleschermen werken beter met alleen tekst;
  • test je pagina’s door gebruik te maken van een tester voor webpagina’s zoals Bobby (zie verder).

Als dit allemaal niet volstaat

Tot nu toe ging het uitsluitend over eigenschappen die ingebouwd waren in het besturingssysteem en in de toepassingen. Voor minder erge problemen (en voor iedereen bij wie ouderdomsverziendheid na de leeftijd van veertig begint) kan dit volstaan. Heel wat mensen met een ergere visuele handicap zouden nood kunnen hebben aan een krachtiger oplossing, zoals een schermvergroter en/of een schermlezer die grotere controle door de individuele gebruiker mogelijk maken, met opties om kleuren te inverteren naar eigen goeddunken (noodzakelijk als een programma of webpagina normale en geïnverteerde tekst toont op hetzelfde scherm). De lijst hieronder vermeldt websites waar meer informatie te vinden is.

Nuttige links

Toegankelijkheid van computers en software

Schermvergroters: www.magnifiers.org

Informatie over schermvergroters en schermlezers, over alternatieve muissoftware en “tekst naar spraak”.

Microsoft Accessibility Resource Guide voor mensen met een visuele handicap:

www.microsoft.com/enable/guides/vision.aspx

Artikels over hulptechnologie en het aanpassen van computers voor mensen met een visuele handicap (hoe Windows, Word en Outlook aanpassen).

Macromedia toegankelijkheid (de toegankelijkheid van websites testen):

www.macromedia.com/macromedia/accessibility/gettingstarted/validate.html

Irish National Disability Authority IT. Richtsnoer voor toegankelijkheid (websoftware en toepassingssoftware):

http://accessit.nda.ie/index.html  

IBM Softwaretoegankelijkheid:

http://www-3.ibm.com/able/guidelines/software/accesssoftware.html

Adobe en toegankelijkheid: http://access.adobe.com/

Softwaretoegankelijkheid: www.vi-access.com/

Toegankelijkheid van webpagina’s

World Wide Web Consortium - Initiatief voor toegankelijkheid van webpagina’s: www.w3.org/WAI/

World Wide Web Consortium - Toegankelijkheid in Web Design: www.wd4a.co.uk/

RNIB Web Access Centre: www.rnib.org.uk/

Michigan State University - Webtoegankelijkheid: www.msu.edu/webaccess/

University of Washington - Toegankelijk webontwerp:

www.washington.edu/doit/Resources/web-design.html

National Arts Disability Center - Toegankelijke webpagina’s maken voor het internet:

http://nadc.ucla.edu/dawpi.htm

Onderwijssoftware en websites toegankelijk maken: http://ncam.wgbh.org/cdrom/guideline/

Tester van webpagina’s: http://bobby.watchfire.com/bobby/html/en/index.jsp

Kleurenblindheid: www.vischeck.com of www.wave.webaim.org