Από τον Wilf O'Neill, Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε

Είτε τους αγαπούμε είτε τους μισούμε (odi et amo?!) – και μάλλον όλοι νιώθουμε και τα δυο – οι υπολογιστές και οι ΤΠΕ ήρθαν για να εγκατασταθούν στη ζωή μας, στις Κλασικές σπουδές όπως και αλλού.  Οι Κλασικιστές έχουν αγκαλιάσει σε γενικές γραμμές τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες και δε συμβαδίζουν απλώς με τις εξελίξεις αλλά σε μερικές περιπτώσεις εργάζονται στην αιχμή των εξελίξεων αυτών (έχω υπόψη μου το υλικό της ηλεκτρονικής μάθησης για τη σειρά μαθημάτων Λατινικών του Cambridge -Cambridge Latin Course - στη δημιουργία του οποίου είχα το προνόμιο και την ευχαρίστηση να συμμετέχω).

Ποιο όμως είναι το όφελος του θαυμαστού αυτού υλικού και λογισμικού για τα άτομα με μειωμένη όραση;  Αν και είναι αλήθεια ότι χρειάζεται κάποια επιπλέον προσπάθεια για να κάνεις την τεχνολογία φιλική, πρέπει να παραδεχθώ πως χωρίς τη χρήση εργαλείων όπως είναι οι ηλεκτρονικοί μεγεθυντές, τα όργανα καταγραφής φωνής και η ενισχυτική τεχνολογία των υπολογιστών, θα είχα πιθανόν εγκαταλείψει τη διδασκαλία αρκετά χρόνια πριν!  Αυτό το άρθρο είναι γραμμένο από τη σκοπιά ενός καταγεγραμμένου τυφλού εκπαιδευτικού με επαρκή εναπομένουσα όραση για να μπορεί να κάνει χρήση μιας ενισχυτικής οθόνης (αν και έχω τη δυνατότητα εκφοράς λόγου δεν τη χρησιμοποιώ τόσο πολύ).

Θα ήθελα να περιγράψω πως η τεχνολογία μπορεί να προσαρμοστεί έτσι ώστε να καταστήσει ικανούς τους μαθητές με μειωμένη όραση (και τους εκπαιδευτικούς!) να έχουν πρόσβαση στο υλικό κλασικών σπουδών, όπως επίσης και να αναλογιστούμε πως αυτοί που δημιούργησαν τέτοιο υλικό μπορούν να το κάνουν πιο εύκολα προσβάσιμο.  Φυσικά, δεν υπάρχει κάτι που να αφορά αποκλειστικά τις Κλασικές σπουδές, τα προβλήματα και οι λύσεις είναι καθολικές.  Αλλά το ίδιο είναι και οι Κλασικές σπουδές.

Ό,τι ακολουθεί προέρχεται από τη δική μου εμπειρία και έρευνα ως άτομο με μειωμένη όραση.  Προσωπικά δεν είχα πολλούς μαθητές με παρόμοια προβλήματα.  Γνωρίζω επίσης ότι όλοι είναι διαφορετικοί και ότι η λύση που πιθανόν να είναι η καλύτερη για κάποιον μπορεί να μην είναι κατάλληλη για κάποιον άλλον.  Η αλλαγή των ρυθμίσεων για την εξυπηρέτηση κάποιου με προβλήματα όρασης μπορεί να έχει δυσμενείς συνέπειες για άλλους χρήστες.  Προσωπικά βρίσκω πως το κείμενο που είναι γραμμένο με κίτρινο χρώμα με βοηθά πολύ και ρυθμίζω το Outlook έτσι ώστε να το χρησιμοποιώ όταν απαντώ σε ηλεκτρονικά μηνύματα, ξεχνώντας πολλές φορές ( μέχρι που κάποτε κάποιος παραλήπτης το ανέφερε) πως αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι παραλήπτες να έρχονται σε επαφή μ’ ένα απίστευτο κίτρινο χρώμα σε άσπρο φόντο!  Οι πρακτικές συμβουλές που ακολουθούν σχετίζονται με το λογισμικό με το οποίο είμαι κυρίως εξοικειωμένος (το Windows XP Pro της Microsoft, το Office Pro και το Internet Explorer 6) αλλά χωρίς αμφιβολία οι γενικές αρχές θα ισχύουν και για άλλα συστήματα και εφαρμογές.  Αυτό που έχει σημασία για μας τους εκπαιδευτικούς είναι να είμαστε ενήμεροι για το πως οι δυνατότητες που παρέχονται από τις ΤΠΕ μπορούν να προσαρμοστούν στις ειδικές ανάγκες των μαθητών μας.

Χρησιμοποιώντας υπολογιστές – παρακάμπτοντας τις δυσκολίες

Το Λειτουργικό Σύστημα είναι το προφανές σημείο εκκίνησης.  Ποικίλες ρυθμίσεις μπορούν να βοηθήσουν στο να βλέπει και να βρίσκει κάποιος ευκολότερα τα δεδομένα που απεικονίζονται στην οθόνη.  Έχετε υπόψη σας πως τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που σχεδιάστηκαν για «φυσιολογικούς» χρήστες ή για άτομα με άλλες ειδικές ανάγκες μπορούν να σας φανούν χρήσιμα.  Το ενσωματωμένο στην οθόνη πληκτρολόγιο, για παράδειγμα, μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο για την εκμάθηση της διάταξης των συμβόλων του πληκτρολογίου όπου τα αναγραφόμενα σύμβολα δεν είναι εύκολα ορατά.

Η συνολική εμφάνιση της οθόνης μπορεί να αλλάξει με την επιλογή ενός πιο ομοειδούς χρώματος πλαισίου όπως το Μαύρο Υψηλής Αντίθεσης.  (Είναι μια καλή ιδέα η χρήση συντομευμένου πληκτρολογίου για εναλλακτικά σχήματα, αν άλλοι χρησιμοποιούν το ίδιο μηχάνημα, έτσι ώστε να μπορούν να μεταβούν στην προκαθορισμένη default οθόνη.  Σε κάθε περίπτωση, ο χρήστης πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ελέγξει πως θα εμφανίζονται οι ιστοσελίδες σε άλλους και πως επίσης το λογισμικό και το περιεχόμενο του Παγκόσμιου Ιστού θα είναι δομημένο έτσι ώστε να δημιουργείται κείμενο με μαύρους χαρακτήρες σε μαύρο φόντο όταν χρησιμοποιείται Υψηλή Αντίθεση!)

Συμβουλές 

Ø       χρησιμοποιείστε τον Οδηγό Προσβασιμότητας (Accessibility Wizard) για τη διαμόρφωση κειμένου, μπάρας κύλισης και μεγέθους εικονιδίων όπως επίσης και για τα χρωματικά πλαίσια (το τελευταίο είναι επίσης διαθέσιμο στις Επιλογές Προσβασιμότητας (Accessibility Options) στα Βοηθήματα (Accessories)

Ø       εξαλείψτε στοιχεία της οθόνης που προκαλούν σύγχυση όπως είναι τα εικονίδια ή οι μπάρες εργασιών που χρησιμοποιούνται σπάνια ή ποτέ

Ø       χρησιμοποιείστε εργαλεία όπως ο Μεγεθυντικός Φακός (Magnifier) και ο Αφηγητής (Νarrator)

Ø       εντοπίστε ένα «αγνοούμενο» δείκτη ποντικιού ανιχνεύοντας σε μια γωνία της οθόνης

Λογισμικό

Τα προγράμματα ποικίλλουν σημαντικά ως προς τη χρήση τους.  Τα λογισμικά εφαρμογών είναι συνήθως φιλικά στο χρήστη ενώ άλλα είδη προγραμμάτων παρουσιάζουν τεράστιες δυσκολίες εκτός αν έχουν γραφτεί λαμβάνοντας υπόψη την προσβασιμότητα.

Συμβουλές 

Ø       χρησιμοποιείστε το χαρακτηριστικό Ζουμ (Zoom) σε προγράμματα όπως το Word και το Excel για να μεγεθύνετε το κείμενο ενώ το επεξεργάζεστε

Ø       χρησιμοποιείστε συντομεύσεις πληκτρολογίου

Ø       χρησιμοποιείστε το Αυτόματο Κείμενο (AutoText) και την Αυτόματη Διόρθωση (AutoCorrect) κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας κειμένων και λέξεων που χρησιμοποιούνται συχνά

Ø       χρησιμοποιείστε μακροεντολές για να περιορίσετε τις πληκτρολογήσεις που απαιτούνται για συνήθεις λειτουργίες. 

Διαδίκτυο 

Στις μέρες μας όλοι χρησιμοποιούμε τον Παγκόσμιο Ιστό συνεχώς και μερικές μικρορυθμίσεις του φυλλομετρητή μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. 

Συμβουλές στις Επιλογές Διαδικτύου (Internet Options) 

Ø       μεταβείτε στην λειτουργία Προσβασιμότητα (Accessibility) για να υπερκεράσετε γραμματοσειρές και χρώματα που ορίστηκαν από τους συγγραφείς της ιστοσελίδας

Ø       χρησιμοποιείστε φύλλα στυλ χρηστών (user style sheets)

Ø       μεταβείτε στα Χρώματα (Colors) και Γραμματοσειρές (Fonts) για να τα ρυθμίσετε κατάλληλα

Ø       μεταβείτε στον πίνακα για προχωρημένους (Advanced tab) για διάφορες μικρορυθμίσεις που υποστηρίζουν αναγνώστες οθόνης (screen readers)

Ø       απενεργοποιείστε τα γραφικά αν ο χρήστης δεν μπορεί να έχει πρόσβαση σ’ αυτά

Ø       χρησιμοποιείστε το κουμπί Μέγεθος (Size) στη μπάρα εργαλείων για να αλλάξετε το μέγεθος του κειμένου 

Για όλο το λογισμικό δοκιμάστε να αναζητήσετε βοήθεια για τη λειτουργία "Προσβασιμότητα" σ’ όλα τα σχετικά συστήματα. Η βοήθεια στο Outlook περιέχει ένα χρήσιμο άρθρο σχετικά με τη δημιουργία προσβάσιμων εγγράφων του Office.

Δημιουργία προγραμμάτων και περιεχομένου στον Ιστό

Αυτό που είναι ιδιαίτερα σημαντικό εδώ για όσους ασχολούνται με την ανάπτυξη λογισμικού και συγγραφή ιστοσελίδων, είναι το να γνωρίζουν τα ζητήματα και την τρέχουσα νομοθεσία σχετικά με την αναπηρία και την προσβασιμότητα.  Η κατευθυντήρια γραμμή είναι να διασφαλιστεί ότι τα προγράμματα και οι ιστότοποι είναι συμβατά με υποστηρικτικές τεχνολογίες και ότι δεν παρακάμπτουν ρυθμίσεις για χρήστες με ειδικές ανάγκες.  Θεωρούμε σκόπιμο εδώ να επισημάνουμε ότι είναι παράλογο να έχουμε την απαίτηση να αγνοήσουν οι προγραμματιστές όλες τις δυνατότητες που έχουν στη διάθεσή τους για να κάνουν τις δημιουργίες τους πιο ελκυστικές, απλά και μόνο επειδή κάποιοι χρήστες μπορεί να μην έχουν πρόσβαση σ’ όλα αυτά – θα ήταν σαν να λέγαμε ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν γραφικά γιατί κάποιοι χρήστες είναι τυφλοί, ούτε ήχο επειδή κάποιοι είναι κουφοί.  Θα πρέπει λοιπόν οι απαιτήσεις μας να κινηθούν σε ρεαλιστικά πλαίσια ζητώντας την συμβατότητα του λογισμικού με τις υποστηρικτικές τεχνολογίες καθώς και το να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για να καταστεί φιλικό προς τους χρήστες με ειδικές ανάγκες.  Τα περισσότερα προγράμματα θα απαιτούσαν λίγη περισσότερη εργασία για την κατάλληλη προσαρμογή κειμένων και φόντων των χρωμάτων, πράγματα που αποτελούν τις κύριες έγνοιες γι’ αυτούς που αντιμετωπίζουν προβλήματα μειωμένης όρασης.  

Προγράμματα 

Ø       ενσωμάτωση προσαρμοσμένων στο χρήστη γραμματοσειρών και εικόνων

Ø       έλεγχος αν το πρόγραμμα επιτρέπει εναλλακτικά σχέδια χρωμάτων: εξακολουθεί να είναι όλο το κείμενο ορατό;

Ιστοσελίδες 

Ø       χρησιμοποιείστε εναλλακτικό κείμενο για εικόνες

Ø       χρησιμοποιείστε ευθείες γραμμές, όχι γραμματοσειρές serif όπως είναι η Arial, με ελάχιστο μέγεθος 12 pt

Ø       χρησιμοποιείστε τα χρώματα με προσοχή - η λέξη κλειδί εδώ είναι η αντίθεση

Ø       κάντε την πλοήγηση όσο εύκολη και διαισθητική γίνεται

Ø       αποφύγετε τα διαφανή, επικαλυπτόμενα μενού

Ø       δώστε προσοχή σε θέματα όπως τα υπερεμφανιζόμενα παράθυρα (pop up windows) και φόρμες που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα

Ø       ενημερωθείτε για τη λειτουργία των αναγνωστών οθόνης

Ø       βεβαιωθείτε ότι τα στοιχεία αναγράφονται με λέξεις όπως «λίστα», «παράγραφος» κ.λ.π.

Ø       θυμηθείτε ότι οι σελίδες διαβάζονται από πάνω προς τα κάτω, οι πίνακες από τα αριστερά προς τα δεξιά μια σειρά τη φορά

Ø       ομιλούσες ή Braille οθόνες λειτουργούν καλύτερα με κείμενο μόνο

Ø       ελέγξτε τις σελίδες σας με τη χρήση ενός εξεταστή ιστοσελίδων όπως είναι το Bobby (δείτε παρακάτω)

Πέρα απ’ όλα αυτά

Τα όσα προαναφέρθηκαν εδώ αφορούν ενσωματωμένα χαρακτηριστικά των λειτουργικών συστημάτων (OS) και των εφαρμογών.  Για λιγότερο σοβαρά προβλήματα (που αφορούν όλους όσους αρχίζουν να έχουν πρεσβυωπία), αυτό μπορεί να είναι αρκετό.  Ωστόσο, για πολλούς χρήστες με μειωμένη όραση, είναι ίσως απαραίτητη μια πιο ισχυρή λύση όπως οι μεγεθυντές οθόνης και/ή το λογισμικό ανάγνωσης που επιτρέπει περισσότερο έλεγχο, με χαρακτηριστικά όπως η δυνατότητα αντιστροφής χρωμάτων κατά βούληση (που είναι απαραίτητη όταν ένα πρόγραμμα ή μια ιστοσελίδα παρουσιάζει κανονικό και αντίστροφο κείμενο  στην οθόνη).  Ο ιστότοπος σχετικά με τους Μεγεθυντές Οθόνης που παρατίθεται πιο κάτω είναι χρήσιμος για περισσότερες πληροφορίες.

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι 

Πρόσβαση σε υπολογιστές και λογισμικό 

Αρχική σελίδα Μεγεθυντών Οθόνης: http://www.magnifiers.org. Παράλληλα με μεγεθυντές και αναγνώστες οθόνης, αυτός ο ιστότοπος παρέχει πληροφορίες για λογισμικό εναλλακτικού ποντικιού και μετατροπές κειμένου σε λόγο. 

Οδηγός Υλικού για Προσβασιμότητα για Άτομα με Προβλήματα Όρασης της Microsoft (Microsoft Accessibility Resource Guide for People with Visual impairments): http://www.microsoft.com/enable/guides/vision.aspx.  Περιλαμβάνονται άρθρα σε Ενισχυτική Τεχνολογία (Assistive Technology) και Ρυθμίσεις Υπολογιστών για Ανάγκες Όρασης (Adjusting Computers for Vision Needs)  (τρόποι ρύθμισης των Windows, Word και Outlook).

Θέματα Προσβασιμότητας από τη Macromedia (Macromedia Accessibility) (περιλαμβάνονται θέματα εγκυρότητας ιστότοπων για προσβασιμότητα):http://www.macromedia.com/macromedia/accessibility/gettingstarted/validate.html 

Οδηγίες  Τεχνολογιών Πληροφορίας για Προσβασιμότητα (IT Accessibility Guidelines) του Ιρλανδικού Εθνικού Οργανισμού Αναπηρίας (Irish National Disability Authority) (λογισμικό Ιστού και εφαρμογών): http://accessit.nda.ie/index.htmlhttp://accessit.nda.ie/index.html 

Λογισμικό Προσβασιμότητας της IBM (IBM Software Accessibility):http://www-3.ibm.com/able/guidelines/software/accesssoftware.html 

Adobe και Προσβασιμότητα (Adobe and accessibility): http://access.adobe.com/http://access.adobe.com/ 

Προσβασιμότητα Λογισμικού: http://www.vi-access.com/.  Προσβασιμότητα εφαρμογών βασισμένων στα Windows για άτομα με προβλήματα όρασης.

Πρόσβαση στον Παγκόσμιο Ιστό

Πρωτοβουλία για Προσβασιμότητα στον Παγκόσμιο Ιστό της Κοινοπραξίας του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide Web Consortium Web Accessibility Initiative): http://www.w3.org/WAI/http://www.w3.org/WAI/ 

Προσβασιμότητα στο Σχεδιασμό Ιστότοπων της Κοινοπραξίας του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide Web Consortium Accessibility in Web Design): http://www.wd4a.co.uk/http://www.wd4a.co.uk/ 

Κέντρο Πρόσβασης στον Ιστό της RNIB (RNIB Web Access Centre): http://www.rnib.org.uk/  

Προσβασιμότητα στον Ιστό του Κρατικού Πανεπιστημίου Michigan (Michigan State University Web Accessibility): http://www.msu.edu/webaccess/http://www.msu.edu/webaccess/ 

Προσβασιμότητα στο Σχεδιασμό Ιστότοπων του Πανεπιστημίου Washington (University of Washington Accessible Web Design): http://www.washington.edu/doit/Resources/web-design.html  

Ο Σχεδιασμός Προσβάσιμων Ιστοσελίδων για το Διαδίκτυο από το Εθνικό Κέντρο Τεχνών για Άτομα με Ειδικές Ανάγκες ( National Arts Disability Center Designing Accessible Webpages for the Internet):http://nadc.ucla.edu/dawpi.htm  

Καθιστώντας το Εκπαιδευτικό Λογισμικό και τους Ιστότοπους Προσβάσιμους: http://ncam.wgbh.org/cdrom/guideline/  

Εξεταστής Ιστοσελίδων: http://bobby.watchfire.com/bobby/html/en/index.jsp   

Αχρωματοψία: http://www.vischeck.com ή http://www.wave.webaim.org