Γραμματοσειρές και πως να τις χρησιμοποιείτε
Από τους Annarella Perra, Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε , Tony Smith, Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε και Julian Morgan, Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε

Εισαγωγικά

Οι γραμματοσειρές (fonts) εναι σύνολα αλφαβητικών χαρακτήρων που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να γράψουμε σε όλες τις γλώσσες του κόσμου.  Σε ένα συνηθισμένο λειτουργικό σύστημα Windows, οι γραμματοσειρές βρίσκονται σ’ ένα φάκελο του συστήματος, στον:

C:\Windows\Fonts 

Αυτός ο φάκελος περιέχει προεγκατεστημένες γραμματοσειρές αλλά αν χρειαστούμε κι άλλες μπορούμε να τις εγκαταστήσουμε.  Για την εγκατάσταση οποιασδήποτε γραμματοσειράς, ακολουθούμε την ίδια διαδικασία (την οποία συνήθως βρίσκουμε σε ένα αρχείο οδηγιών), όπως είναι η ακόλουθη:

• Ανοίξτε το φάκελο C:\Windows\Fonts  
• Ανοίξτε (από το μενού) Αρχείο (File)
• Επιλέξτε επιλογή < εγκατάσταση νέου τύπου γραμματοσειράς (install new font type)>
• Επιλέξτε (στο παράθυρο διαλόγου) το φάκελο της γραμματοσειράς που πρόκειται να εγκαταστήσετε, τονίστε τη και πατήστε την επιλογή <εγκατάσταση (install)>   
• Ανοίξτε τον επεξεργαστή κειμένου και επιβεβαιώστε την εγκατάσταση επιλέγοντας τη γραμματοσειρά από την μπάρα εργαλείων

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εγκατασταθεί μια γραμματοσειρά στα Windows η οποία δεν ενεργοποιείται άμεσα.  Ειδικότερα, έχουμε αρκετές αναφορές σχετικά με τη γραμματοσειρά Athenian, η οποία χρησιμοποιείται συχνά για την εμφάνιση Ελληνικών κειμένων στον Περσέα.  Η διαδικασία ενεργοποίησης μιας γραμματοσειράς στα Windows όταν αυτή δε γίνεται αυτόματα είναι απλή.

Σ’ ένα σύστημα Mac OSX, οι γραμματοσειρές μπορεί να υπάρχουν σε διαφορετικούς φακέλους, ανάλογα με το αν είναι γραμματοσειρές του συστήματος ή εξειδικευμένες για το χρήστη.  Υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες στο σύστημα Βοήθεια (Help) του υπολογιστή.

Τύποι γραμματοσειρών
 
Τα αρχεία γραμματοσειρών έχουν συγκεκριμένες επεκτάσεις και εικονίδια (όπως μπορείτε να δείτε στο φάκελο Γραμματοσειρές).  Το πιο παλιό αρχείο γραμματοσειρά είναι .fon (όπως χρησιμοποιείται από τη γραμματοσειρά Symbol).  Οι πιο ευρύτατα διαδεδομένες γραμματοσειρές στη σημερινή εποχή είναι το .ttf (True Type Font, που χρησιμοποιείται σε όλα τα λειτουργικά συστήματα των Windows, όπως επίσης και από τα συστήματα Mac OS και Linux) αλλά ο πιο πρόσφατος τύπος είναι το Open Type Font (που χρησιμοποιείται μόνο για Windows 2000 και MS XP).

Πως να γράφετε αρχαία ελληνικά

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η γραφή σε αρχαία Ελληνικά ήταν περίπλοκο θέμα εξαιτίας της παρουσίας τόνων, αποστρόφων και άλλων σημείων.  Με την πάροδο των χρόνων σημειώθηκε πρόοδος στη γραφή των αρχαίων Ελληνικών με τη βοήθεια καινοτομιών και τώρα έχουμε τη δυνατότητα να χρησιμοποιούμε διαφορετικά εργαλεία και γραμματοσειρές για τη διαχείριση ενός πολύ μεγάλου αριθμού διαφορετικών χαρακτήρων.  Υπάρχουν ωστόσο αρκετά προβλήματα για τους χρήστες όπως αυτά που παρατίθενται παρακάτω:

• Αν χρησιμοποιούμε μια συγκεκριμένη γραμματοσειρά στα κείμενά μας για μεγάλο χρονικό διάστημα και στη συνέχεια αποφασίσουμε να την αντικαταστήσουμε με κάποια άλλη, πρέπει να μάθουμε πάλι από την αρχή τους νέους συνδυασμούς πληκτρολογίου. 
• Μετά τη δημιουργία ενός κειμένου με μια συγκεκριμένη γραμματοσειρά καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη η τροποποίησή του με τη χρήση κάποιας άλλης γραμματοσειράς.
• Η ανάγνωση μιας ιστοσελίδας γραμμένης στα αρχαία Ελληνικά, είναι δυνατή μόνο ύστερα από την εγκατάσταση της απαιτούμενης γραμματοσειράς.      

Οι περισσότερες γραμματοσειρές ανήκουν στο δωρεάν λογισμικό αλλά υπάρχουν και κάποιες που ανήκουν στο περιορισμένης χρήσης, όπως είναι τα:

• VusillusOF/Antioch (www.users.dircon.co.uk/~hancock/antioch.htm)
• Plato2, Angaros and Korinthus (http://www.users.dircon.co.uk/~hancock)
• Teknia Greek (www.teknia.com/TekniaGreek/index.html)
• Sgreek fixed (http://www.silvermnt.com/fonts.htm)

Οι χρήστες μπορεί να χρειαστεί να ακολουθήσουν μια διαδικασία εγγραφής για να έχουν πρόσβαση σε όλες τις λειτουργίες αυτών των γραμματοσειρών.  Υπάρχει επίσης μια γραμματοσειρά για χρήση που διατίθεται δωρεάν, η:

Aristarcoj (www.russellcottrell.com/Greek/fonts.htm)

Εξειδικευμένοι τύποι γραμματοσειρών

Στον παρακάτω πίνακα μπορούμε να δούμε μερικά παραδείγματα των πιο συχνά χρησιμοποιούμενων Ελληνικών γραμματοσειρών.  Στα σχήματα των γραμμάτων μπορείτε να δείτε καθαρά πως σχηματίζονται τα διακριτικά σημάδια.  Για την παρουσίασή μας έχουμε επιλέξει παραδείγματα του άλφα, ήτα και ωμέγα, επειδή σ’ αυτά τα συμπλέγματα του γιώτα (iota), οι απόστροφοι και οι τόνοι φαίνονται καθαρά.

Γραμματοσειρά	Σχήμα	Σημειώσεις	URL
Antioch (Vusillus Old Face)		Περιορισμένης Χρήσης	http://www.users.dircon.co.uk/~hancock/antioch.htm
Athenian		Δωρεάν	http://www.perseus.tufts.edu
Arachnion		Δωρεάν	http://www.fh-augsburg.de/~harsch/graeca/
Early Greek (epigraphical capital letters)		Χρησιμοποιείται στη Biblioteca Augustana	http://www.historian.net/files.htm
Grammata		Δωρεάν	http://www.historian.net/files.htm
Greek		Δωρεάν	http://www.zetesis.too.it/
Greek2bis		Δωρεάν	http://www.zetesis.too.it/
Spionic		Δωρεάν	http://riedgym.eduhi.at:5080/cgi-bin/griech/spionic/spionic.htm

Συστήματα Γραφής

Μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή τα ακόλουθα συστήματα γραφής Αρχαίων Ελληνικών:

(i) Το βασικό αλφάβητο αποτελείται από ξεχωριστά γράμματα.  Τα διακριτικά γνωρίσματα θεωρούνται ξεχωριστοί χαρακτήρες, που τοποθετούνται στην κορυφή των γραμμάτων που απεικονίζονται στη οθόνη OVERSTRIKE, μετά τα αρχικά γράμματα: αυτά τα σημάδια είναι συχνά πολύ μικρά σε σύγκριση με τα γράμματα. Γι’ αυτό, στο  Sgreek (λογισμικό περιορισμένης χρήσης, http://www.silvermnt.com/fonts.htm) αν πατήσετε " a " και στη συνέχεια " / "  θα εμφανιστεί άλφα με οξεία.

• Πλεονέκτημα: αυτό το είδος γραμματοσειράς είναι πολύ απλό στη χρήση του.  Οι συνδυασμοί πληκτρολογίων είναι σχετικά εύκολοι στην εκμάθησή τους και δεν υπάρχει πρόβλημα στη γραφή τους.
• Μειονέκτημα: τα γράμματα δεν είναι ιδιαίτερα καθαρά στην οθόνη ή σε τυπωμένα κείμενα, ιδιαίτερα επειδή τα διακριτικά σημάδια δεν είναι ευδιάκριτα.

ii) Το ολοκληρωμένο αλφάβητο σχηματίζεται από ξεχωριστά γράμματα κάθε ένα από τα οποία χρησιμοποιεί συνδυασμούς πληκτρολογίου γραμμάτων και άλλων σημαδιών.  Τέτοιες γραμματοσειρές είναι οι: Greek, Greek2bis και Athenian (δείτε τον παραπάνω πίνακα).

• Πλεονέκτημα: τα σχήματα των γραμμάτων είναι περισσότερο ευδιάκριτα και μοιάζουν με εκείνα μιας καλής τυπογραφικής γραμματοσειράς.
• Μειονέκτημα: η χρησιμοποίηση αυτού του είδους γραμματοσειράς είναι αρκετά δύσκολη επειδή απαιτείται η αποστήθιση της αντιστοιχίας ολόκληρου του αλφάβητου με συνδυασμούς πλήκτρων.  Ωστόσο, αν διαθέτουμε ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα ή μακροεντολές, η χρήση του πληκτρολογίου είναι αρκετά εύκολη.  Τα προγράμματα  WinGreek (και Son of WinGreek) διατίθενται εδώ και αρκετό καιρό αλλά μπορεί να αντιμετωπίσετε δυσκολίες στη χρήση τους και δεν είναι συμβατά με όλους τους καινούριους επεξεργαστές κειμένου.

(iii) το αλφάβητο απαρτίζεται από ξεχωριστά γράμματα μαζί με συνδυασμό τόνων, κλπ ή γράμματα και διακριτικά σημάδια που μπορούν να τοποθετηθούν στην κορυφή.  Μια τέτοια γραμματοσειρά είναι η Arachnion (που χρησιμοποιείται στη Biblioteca Augustana, http://www.fh-augsburg.de/~harsch/graeca/) και έχει ξεχωριστούς χαρακτήρες για τονισμένα γράμματα αλλά τοποθετεί και αποστρόφους και άλλους συνδυασμούς στην κορυφή των γραμμάτων.

• Πλεονέκτημα: η εμφάνιση του κειμένου είναι πολύ καλή ακόμη και σε τυπωμένα κείμενα.
• Μειονέκτημα: οι υπερβολικοί συνδυασμοί πληκτρολογίου αποπροσανατολίζουν τους χρήστες.

Συστήματα Κωδίκων - Unicode και Betacode

Graecae (TLG, Ερευνητικό Κέντρο του Πανεπιστημίου της California, στο Irvine, από το 1972) και χρησιμοποιείται για την κωδικοποίηση αρχαίων Ελληνικών κειμένων.  Ένα εγχειρίδιο Betacode εκδόθηκε από τον Nick Nicholas το 2001 (nicholas@uci.edu): σ’ αυτό παρουσιάζονται όλα τα σύμβολα ASCII που χρησιμοποιούνται στην κωδικοποίηση κειμένων.

Πρόσφατες γραμματοσειρές

Και οι δύο υποστηρίζουν Ελληνική πολυτονική γραφή.

Άλλες γραμματοσειρές για Κλασικιστές

Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται λεπτομέρειες αυτών των γραμματοσειρών.

Γραμματοσειρά Σχήμα Σημειώσεις URL
Roman Rustica   Δωρεάν www.historian.net/files.htm
Anaxiphorminx   Δωρεάν www.historian.net/files.htm

Γραμματοσειρές σύγχρονων υπολογιστικών συστημάτων

Αν διαθέτετε ένα σύγχρονο λειτουργικό σύστημα στον υπολογιστή σας, όπως είναι το Windows XP ή το Mac OS X (έκδοση 10.2 ή μεταγενέστερη), και επιθυμείτε να πληκτρολογήσετε Ελληνικά ή Λατινικά με MACRA, είναι καλή ιδέα η χρήση του Unicode.  Όπως περιγράφηκε πιο πάνω, το πρότυπο Unicode καλύπτει τεράστια ποικιλία συστημάτων γραφής, συμπεριλαμβανομένων των Λατινικών με MACRA και πλήρως τονούμενα Ελληνικά, όπως επίσης Ιαπωνικά, Κινέζικα και πολλά άλλα.  Εξαιτίας του μεγέθους τους οι περισσότερες γραμματοσειρές Unicode περιλαμβάνουν μόνο ένα υποσύνολο της πλήρους Unicode αλλά πολλές περιλαμβάνουν Ελληνικές και Λατινικές παραλλαγές που θα βρείτε χρήσιμες.  Για παράδειγμα, αν έχετε ένα PC με εγκατεστημένο το Internet Explorer έκδοση 6, θα διαθέτετε οπωσδήποτε μια γραμματοσειρά Tahoma.  Αυτή είναι μια ελκυστική sans serif γραμματοσειρά που περιλαμβάνει Λατινικά με MACRA και πλήρως τονούμενα Ελληνικά.  Αν έχετε υπολογιστή Mac με OS X 10.2 ή νεώτερο θα διαθέτετε σίγουρα τη γραμματοσειρά Lucida Grande με την ίδια ποικιλία χαρακτήρων για εργασία στα Λατινικά ή Ελληνικά. 

Ένα από τα κυριότερα προβλήματα, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείτε τονούμενες Ελληνικές λέξεις, είναι η εισαγωγή χαρακτήρων σ’ ένα έγγραφο.  Η ακόλουθη ιστοσελίδα παρέχει πολύ χρήσιμες πληροφορίες για τη γραφή στα Ελληνικά σ’ ένα υπολογιστή Mac και δωρεάν χρήσιμο λογισμικό που μπορείτε να κατεβάσετε, το "GreekKeys" για Mac και Windows: 

http://ist-socrates.berkeley.edu/~pinax/greekkeys/GreekKeys.html 

Η λειτουργικότητα GreekKeys επιτρέπει την εισαγωγή Ελληνικών χαρακτήρων μέσω του πληκτρολογίου σε πολλά προγράμματα επεξεργαστών κειμένου.  Μια ευρεία ποικιλία άλλων προγραμμάτων για εισαγωγή χαρακτήρων Unicode με χρήσιμες περιγραφές και συνδέσμους για να τα κατεβάσετε παρατίθενται στο λεπτομερή και πολύ κατατοπιστικό ιστότοπο του Alan Wood: 

http://www.alanwood.net/unicode/  

Ένα εξαιρετικό, δωρεάν εργαλείο χρήσης του Unicode για τα Windows (που παρατίθεται στις ιστοσελίδες του Alan Wood) μπορείτε να κατεβάσετε από: http://www.babelstone.co.uk/Software/BabelPad.html  

Μια απλούστερη προσέγγιση που σας απαλλάσσει από το να θυμάστε συνδυασμούς πλήκτρων για τονούμενα Ελληνικά, είναι η χρήση μιας παλέτας χαρακτήρων, όπου οι χαρακτήρες παρουσιάζονται σε ένα πλέγμα και εσείς απλώς κάνετε κλικ (πατάτε) για να τους εισάγετε στο κείμενό σας.  Στο Mac OS X (10.2 και μεταγενέστερο) υπάρχει μια παλέτα χαρακτήρων (σε επίπεδο συστήματος) που μπορεί να ενεργοποιηθεί στο παράθυρο «Μενού Εισόδου» "Input Menu" του "International". Αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με την εφαρμογή TextEdit που είναι προεγκατεστημένη στο OS X. 

Αν χρησιμοποιείτε Windows XP και διαθέτετε το Microsoft Word μπορείτε πολύ εύκολα να εισάγετε Ελληνικούς ή Λατινικούς χαρακτήρες με MACRA.  Επιλέξτε για χρήση τη γραμματοσειρά Tahoma.  Στη συνέχεια επιλέξτε «Σύμβολο» ("Symbol...") από το μενού «Εισαγωγή» ("Insert") για να ανοίξετε το παράθυρο διαλόγου «Σύμβολο» ("Symbol").  Βεβαιωθείτε ότι είναι επιλεγμένη η καρτέλα «Σύμβολο» και ότι έχει καθοριστεί η γραμματοσειρά Tahoma με το "Unicode (hex)" επιλεγμένο από τη λίστα στο κάτω δεξί μέρος.  Από τη λίστα «Υποσύνολο» ("Subset")  στο πάνω δεξί μέρος επιλέξτε «Προχωρημένα Λατινικά-Α» ("Latin Extended-A"), «Βασικά Ελληνικά» ("Basic Greek"),  ή «Προχωρημένα Ελληνικά» ("Greek Extended"),  ανάλογα με τους χαρακτήρες που θέλετε να εισάγετε.  Κάντε διπλό κλικ στους χαρακτήρες για να τους εισάγετε απευθείας στο κείμενό σας.  Όταν τελειώσετε κλείστε το παράθυρο διαλόγου «Σύμβολο». 

Αν θέλετε να έχετε τόσο ισχυρή εφαρμογή γραφείου όπως είναι το Microsoft Office αλλά εντελώς δωρεάν και με ολοκληρωμένη υποστήριξη Unicode, μπορείτε να κατεβάσετε το Open Office από τη διεύθυνση http://www.openoffice.org.  Θα χρειαστείτε μια ευρυζωνική σύνδεση καθώς είναι αρκετά μεγάλο αρχείο, αλλά μπορείτε επίσης να ζητήσετε μια έκδοση σε CD-ROM από πολλούς διανομείς σε όλο τον κόσμο (οι λεπτομέρειες υπάρχουν στον ιστότοπο), οι οποίοι θα σας χρεώσουν πολύ μικρό ποσό για την κάλυψη εξόδων αποστολής (περίπου 8 ευρώ).  Μπορείτε επίσης να βρείτε αντίγραφο του λογισμικού στο εξώφυλλο πολλών δημοφιλών περιοδικών για υπολογιστές.  Η δημιουργία ενός κειμένου με Λατινικά MACRA ή Ελληνικά είναι απλή.  Επιλέξτε τη γραμματοσειρά Tahoma (μπορείτε να πειραματιστείτε και με άλλες γραμματοσειρές, όπως τη "Lucida Sans Unicode", ή οποιαδήποτε άλλη γραμματοσειρά Unicode έχετε εγκαταστήσει σύμφωνα με τις οδηγίες στο παράρτημα «Γραμματοσειρές» ("Fonts").  Από το μενού «Εισαγωγή» ("Insert") επιλέξτε «Ειδικός χαρακτήρας...» ("Special Character...") και στη συνέχεια επιλέξτε τους χαρακτήρες που χρειάζεστε από τη λίστα «Υποσύνολο» ("Subset").  Κάντε κλικ στους χαρακτήρες για να τους προσθέσετε στο πεδίο «Χαρακτήρες» ("Characters")στο κάτω μέρος του παραθύρου, και μετά πατήστε το κουμπί «OK» για τη μεταφορά όλων των χαρακτήρων στο κείμενό σας.  Μπορείτε να αποθηκεύσετε το κείμενό σας με διάφορες μορφές από το Open Office.  Αν πιστεύετε ότι μπορεί να χρειαστεί να ανοιχθεί από κάποιον που χρησιμοποιεί  Microsoft Word, μπορείτε να το αποθηκεύσετε ως έγγραφο του Word και να διατηρήσετε ακέραιες όλες τις μορφοποιήσεις σας. 

Μια εναλλακτική προσέγγιση στα Windows είναι η χρήση ενός απλού επεξεργαστή κειμένου, του "WordPad", σε συνδυασμό με το «Χάρτη Χαρακτήρων» ("Character Map").  Και τα δύο προγράμματα διατίθενται δωρεάν και αποτελούν μέρος των Windows XP.  Μπορείτε να ανοίξετε το WordPad πατώντας το κουμπί «Έναρξη», και στη συνέχεια να επιλέξετε από το μενού τις ακόλουθες επιλογές: «Όλα τα προγράμματα» ("All programs"), «Βοηθήματα» ("Accessories"), «Κειμενογράφος» ("WordPad").  Ανοίξτε το «Χάρτη Χαρακτήρων» από το κουμπί «Έναρξη» με τις επιλογές: «Όλα τα προγράμματα» (All programs), «Βοηθήματα» (Accessories), «Εργαλεία Συστήματος» (System Tools), «Χάρτης Χαρακτήρων» (Character Map).  Στο «Χάρτη Χαρακτήρων» επιλέξτε "Group by: Unicode Subrange" και στη συνέχεια επιλέξτε  "Latin" (Λατινικά) για να δείτε τα φωνήεντα με macra, ή "Greek" (Ελληνικά) για να έχετε τα πλήρως τονούμενα Ελληνικά.  Κάντε διπλό κλικ στα γράμματα που θέλετε για να τα μεταφέρετε στο πεδίο "Characters to copy" (Χαρακτήρες προς αντιγραφή) και πατήστε το κουμπί "Copy" (Αντιγραφή) για να τα αντιγράψετε στο Clipboard (Πρόχειρο) ώστε να είναι έτοιμα για αντιγραφή στα WordPad κείμενά σας.

Ένα κείμενο κωδικοποιημένο κατά Unicode μπορεί να διαβαστεί εύκολα σε άλλα συστήματα, γι’ αυτό για μελλοντική ασφάλεια και δυνατότητα μεταφοράς δημιουργήστε τα κείμενά σας σε μορφή Unicode.  Αυτό αποτελεί πρότυπο που προορίζεται να μείνει για πολύ.

Εμφάνιση Ελληνικών στον Περσέα

Πολλοί κλασικιστές χρησιμοποιούν τον Περσέα σε άμεση σύνδεση, online (http://www.perseus.tufts.edu, ή http://perseus.uchicago.edu και υπάρχουν συχνά αιτήματα για βοήθεια από άτομα που προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία για τη σωστή εμφάνιση των Ελληνικών.  Ελπίζουμε να διαφώτισε κάπως την κατάσταση η ανάγνωση του παραπάνω υλικού αλλά ακολουθούν και κάποιες πρόσθετες ειδικές συμβουλές που νομίζουμε ότι θα σας φανούν χρήσιμες.

Αν προσπαθείτε να δείτε Ελληνικά στην οθόνη και δεν μπορείτε, βεβαιωθείτε αρχικά ότι χρησιμοποιείτε μια συμβατή γραμματοσειρά.  Για τους περισσότερους χρήστες PC, η γραμματοσειρά Athenian είναι κατάλληλη για χρήση με τον Περσέα, αν και σε καμιά περίπτωση δεν είναι η μοναδική.  Μπορείτε να κατεβάσετε τη γραμματοσειρά Athenian από το http://ist-socrates.berkeley.edu/~pinax/greekkeys/GreekKeys.html.  Περιέργως, η γραμματοσειρά Athenian στον Περσέα αναφέρεται ως Greekkeys!

Πηγαίνετε τώρα στον Περσέα και εντοπίστε ένα Ελληνικό κείμενο.  Μπορεί να μην εμφανίζεται σωστά καθώς το βλέπετε.

Κάντε κλικ στην οθόνη Configure.  Επιλέξτε τη γραμματοσειρά Greekkeys, χρησιμοποιώντας το κουμπί radio.

Τώρα, κάντε κλικ στο Set Configuration.

Αν δε λειτουργεί η γραμματοσειρά Greekkeys, δοκιμάστε άλλες επιλογές που παρέχει το Configure Display.  Με προσοχή και επιμονή, κάποια απ’ αυτές θα σας δώσει τέλεια αποτελέσματα.